Teatr Polskiego Radia

"Proces w Marmaros". Słuchowisko Andrzeja Sowy i Krzysztof Szweda w reżyserii Waldemara Modestowicza

Ostatnia aktualizacja: 17.01.2017 16:00
Słuchowisko dokumentalne, które przenosi nas do wydarzeń z 8 czerwca 1918 roku na Węgrzech. Wmiejscowości Marmaros-Szigiet, przed sądem wojskowym rozpoczął się słynny proces legionistów z Polskiego Korpusu Posiłkowego. 
Adam Ferency
Adam FerencyFoto: W.Kusiński/PR

9 lutego 1918 roku Austro-Węgry na mocy traktatu zawartego w Brześciu odstąpiły Ukrainie Ziemię Chełmską i część Podlasia. Ten haniebny akt, który wywołał wielkie wzburzenie wśród Polaków, zwieńczone ostrym protestem Rady Regencyjnej, stał się też zarzewiem buntu drugiej brygady Legionów walczących po stronie cesarstwa.

Piechota stacjonującej na Bukowinie formacji pod dowództwem generała Józefa Hallera sforsowała po ciężkich bojach pod Rarańczą w nocy z 15 na 16 lutego trzy linie okopów austriackich i ponad 1500 żołnierzy dołączyło do polskich oddziałów na Ukrainie. Niestety, artyleria i tabory nie zdołały przedrzeć się przez zasieki. Pojmanych około 1800 oficerów i szeregowców Austriacy internowali w obozach na Węgrzech i rozpoczęli intensywne, trwające prawie cztery miesiące śledztwo. Nie odważyli się jednak postawić ich przed sądem doraźnym. W rezultacie większość internowanych wysłano na front włoski. Kilku zdołało zbiec. Zaś 113 uznanych za prowodyrów postawiono przed sądem wojskowym.

Proces rozpoczął się 8 czerwca 1918 roku w Marmaros-Sziget na Węgrzech. Prokurator, Ukrainiec kapitan Włodzimierz Ustianowicz zarządał dla 102 oskarżonych o dezercję obywateli austriackich kary śmierci, a dla poddanych rosyjskich dożywocia. Sądowi przewodniczył generał Alfred Rettich. Posiedzenia prowadził sędzia kapitan Franciszek Bartak, z pochodzenia Niemiec, wspomagany przez czterech sędziów. Oskarżonych broniło siedmiu adwokatów, sześciu Polaków i jeden Węgier. Pierwsze skrzypce grał wśród nich Herman Liebermann, wówczas poseł do parlamentu austriackiego wybitny przedstawiciel palestry w międzywojennej Polsce.



Andrzej Sowa, Krzysztof Szwed "Proces w Marmaros"

Reżyseria: Waldemar Modestowicz

Realizacja akustyczna: Maciej Kubera

Opracowanie muzyczne: Tomasz Obertyn


Obsada:

Adam Ferency (Narrator), Krzysztof Gosztyła (Generał Alfred Rettich, przewodniczący sądu), Przemysław Bluszcz (Kapitan Franciszek Bartak, sędzia), Piotr Grabowski (Włodzimierz Ustianowicz, prokurator), Mariusz Bonaszewski (Herman Lieberman, obrońca), Kamil Kula (Roman Górecki, oskarżony), Wojciech Żołądkowicz (Norbert Okołowicz, oskarżony), Piotr Bajtlik (Ksiądz Józef Panaś, oskarżony), Piotr Ciołkosz (Włodzimierz Zagórski, oskarżony), Andrzej Blumenfeld (Generał Zygmunt Zieliński), Miłogost Reczek (Major Albin Schagel)


Słuchowisko "Proces w Marmaros" emitowane było 21 stycznia 2017 po godz. 17.00 na antenie Programu 1.
***
Teatr Polskiego Radia/jd/mt