„Wilk nie jest leśnym potworem”. O faktach, mitach i dezinformacji wokół drapieżników

Wilki w Polsce wciąż budzą silne emocje, choć – jak podkreśla kampanierka ze Stowarzyszenia Pracownia na rzecz Wszystkich Istot Katarzyna Wiekiera – dane o ich funkcjonowaniu w środowisku i relacjach z człowiekiem nie potwierdzają narracji o rosnącym zagrożeniu.

Wilk pełni w przyrodzie rolę naturalnego regulatora, który pomaga utrzymać równowagę między gatunkami i zdrowie ekosystemów

fot. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot

Wilk w Polsce pozostaje gatunkiem, który budzi silne emocje – mimo że, jak wynika z danych gromadzonych przez instytucje ochrony środowiska, nie stanowi istotnego zagrożenia dla człowieka. Monitorowane od lat zgłoszenia dotyczące szkód w inwentarzu wskazują na stabilny poziom konfliktów na linii człowiek–drapieżnik, bez wyraźnego trendu wzrostowego.

Jak podkreśla Katarzyna Wiekiera ze Stowarzyszenia Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, system raportowania i weryfikacji takich przypadków działa w Polsce od lat. „Mamy liczbę zgłoszeń. Każde zgłoszenie jest też weryfikowane przez organy” – mówi ekspertka, wskazując, że każdy przypadek domniemanej szkody wymaga potwierdzenia w terenie, często także z wykorzystaniem materiału genetycznego.

Jednocześnie obowiązujące przepisy przewidują możliwość wypłaty odszkodowań oraz – w określonych sytuacjach – wydania zgody na odstrzał. W praktyce jednak, jak wynika z przytoczonych danych, większość takich decyzji nie jest realizowana. W 2024 roku wydano 98 zgód na odstrzał wilków, z czego wykonano 20.

Zdaniem Wiekiera, w debacie publicznej wokół wilków coraz większą rolę odgrywają nie fakty, lecz emocje i niezweryfikowane informacje. „Widzę taką falę dezinformacji i to też przynosi szkody” – zaznacza, wskazując, że samo zgłoszenie obecności wilka bywa często interpretowane jako dowód ataku, mimo braku potwierdzenia.

W jej ocenie problemem jest również społeczny i kulturowy obraz wilka, ukształtowany przez wieki jego tępienia i brak realnego kontaktu z gatunkiem. W efekcie – jak wynika z rozmowy – współczesne obserwacje, nawet pojedynczych osobników przemieszczających się przez tereny podmiejskie, potrafią wywoływać silne reakcje społeczne, nieproporcjonalne do rzeczywistego ryzyka.

Jednocześnie wilk pełni w ekosystemie rolę kluczową. Jest gatunkiem tzw. parasolowym, którego obecność wpływa na funkcjonowanie wielu innych organizmów. Przykład reintrodukcji w Parku Yellowstone pokazuje, że powrót drapieżnika może uruchomić kaskadę zmian środowiskowych – od regulacji populacji zwierząt kopytnych, po odbudowę roślinności nadrzecznej i wzrost bioróżnorodności.

Jak podkreśla Wiekiera, „Jest takim strażnikiem bioróżnorodności”, zwracając uwagę, że obecność wilków pomaga utrzymać równowagę w ekosystemach leśnych i ogranicza presję zwierząt roślinożernych na młode pokolenia roślin.

Wbrew potocznym wyobrażeniom, wilki nie stanowią także łatwo dostępnego zagrożenia dla zwierząt hodowlanych. Badania wskazują, że nawet w regionach o wysokiej dostępności potencjalnej zdobyczy, drapieżniki rzadko wybierają zwierzęta gospodarskie, preferując dzikie ofiary. Wynika to m.in. z ich struktury społecznej i sposobu polowania.

Katarzyna Wiekiera zwraca uwagę również na znaczenie stabilności grup rodzinnych wilków. Rozbijanie ich struktury, na przykład poprzez odstrzał pojedynczych osobników, może prowadzić do niepożądanych skutków behawioralnych, w tym zwiększonego ryzyka sięgania po łatwiejszą zdobycz.

W tym kontekście eksperci coraz częściej podkreślają, że wilk nie funkcjonuje jako „wataha”, lecz jako grupa rodzinna o silnych więziach społecznych. Zmiana tej perspektywy ma nie tylko znaczenie językowe, ale również wpływa na sposób, w jaki społeczeństwo postrzega ten gatunek i jego rolę w przyrodzie.

Ostatecznie obraz wilka jako zagrożenia wydaje się wynikać bardziej z kulturowych narracji niż z danych biologicznych. Współczesne badania i praktyka ochrony przyrody pokazują raczej gatunek, który – mimo konfliktów – pełni istotną funkcję w utrzymaniu równowagi ekosystemów i którego populacja w Polsce odbudowuje się po dekadach niemal całkowitego wytępienia.

pż