Wypracowany w konsultacjach i na podstawie wielu ekspertyz plan zakłada, że 96 proc. powierzchni polskiej części Puszczy Białowieskiej będzie pozostawione procesom naturalnym, bez gospodarki leśnej. Po wyroku TSUE od ponad siedmiu lat taka gospodarka nie jest tam prowadzona.
Ministra Hennig-Kloska podkreśliła podczas konferencji związanej z podpisaniem dokumentu, że plan został uzgodniony nie tylko ze światowymi ekspertami, ale też lokalną społecznością. - Dostęp lokalnej społeczności, ale też turystów odwiedzających ten obszar się nie zmieni (...). Gminy, które tam funkcjonują, powiat hajnowski, będą mogły dalej się rozwijać - zapewniła szefowa resortu klimatu.
- W tym celu uruchomiliśmy w pierwszym roku funkcjonowania naszego rządu, oczekiwaną przez wiele lat, subwencję ekologiczna. Tylko w ubiegłym roku sięgnęła już, dla gmin tworzących ten obszar i powiatu hajnowskiego, ponad 14 mln zł. W tym roku będzie to już ponad 20 mln zł - przekazała ministra.
Zwróciła uwagę, że prace nad dokumentem trwały 12 lat. Podkreśliła, że na obszarze wyłączonym z gospodarki leśnej zakazane będą również polowania. - Ten ekosystem, również pod kątem obecności różnych gatunków zwierząt, będzie tylko w naturalny sposób się kształtował - podkreśliła Hennig-Kloska.
Podsumowała, że Puszcza Białowieska jest jednym z największych zachowanych w tak dużym kawałku lasów pierwotnych. - Jest również bogata w liczne rzadkie gatunki zwierząt i roślin. To m.in. 12 tys. bezkręgowców, 250 gatunków ptaków, blisko 60 gatunków ssaków - zauważyła ministra. Dodała, że ochrona dziedzictwa Puszczy Białowieskiej jest jednym z podstawowych wyzwań.
Szefowa MKiŚ poinformowała również, że na przyszły roku zaplanowana jest misja UNESCO w puszczy. - Eksperci światowi odwiedzą po raz kolejny, drugi raz w tej kadencji ten obszar, by zobaczyć w jaki sposób plan jest wdrażany w życie - powiedziała.
Wiceminister klimatu Mikołaj Dorożała ocenił, że choć prace nad planem zarządzania trwały 12 lat, to najbardziej intensywny etap zaczął się od grudnia 2023 r.
Przekazał, że elementem planu jest też likwidacja nieużytkowanych dróg na terenie puszczy. - Mamy wytypowane już ponad 100 km dróg na terenie Puszczy Białowieskiej, które kiedyś tam były skonstruowane, ale dzisiaj z punktu widzenia np. działań przeciwpożarowych, są już nieprzydatne. One będą sukcesywnie likwidowane - poinformował Dorożała.
W grudniu 2025 r., po wielu latach prac, ministerstwo klimatu przesłało do UNESCO projekt planu zarządzania obiektem światowego dziedzictwa Puszcza Białowieska (Białowieża Forest). Głównym celem planu jest zapewnienie ochrony wyjątkowym walorom przyrodniczym tego obiektu. To kluczowy dokument dla puszczy, którego wymagało od Polski UNESCO, bo taki plan musi mieć każdy obiekt światowego dziedzictwa.
Jednym z elementów planu jest tzw. strefowanie, czyli podział puszczy na strefy, które określają, co w nich jest dozwolone, a co nie. Puszcza ma być podzielona na cztery strefy (strefa IV podzielona jest na trzy mniejsze). Strefa I - obszar najściślejszej ochrony - ma ok. 6 tys. ha (ponad 10 proc. powierzchni puszczy), II - blisko 16 tys. ha (28 proc.), III - ponad 32 tys. ha (57 proc.), i IV - dopuszczająca ochronę czynną - ponad 2 tys. ha (ponad 3,7 proc.).
Puszcza Białowieska to jeden z ostatnich istniejących i najlepiej zachowanych naturalnych kompleksów leśnych o charakterze pierwotnym na niżu Europy, ostoja wielu rzadkich gatunków. Obiekt „Białowieża Forest” jest na Liście Światowego Dziedzictwa od 1979 r. Wtedy wpisana była na tę listę polska część puszczy. W 1992 r., po wpisaniu białoruskiej części puszczy to obiekt transgraniczny. W 2014 r. dokonano zmiany jego granic. Obecnie to 56,6 tys. ha w Polsce i 82,3 tys. ha na Białorusi. Łączna powierzchnia obiektu to 142 tys. ha, a jego strefy buforowej 166,7 tys. ha.
Puszcza Białowieska jest jednym z 1248 obiektów na Liście Obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO; 235 z nich to obiekty przyrodnicze. W 2017 r. gdy w puszczy była prowadzona wycinka drzew, którą ówczesne władze uzasadniały walką z kornikiem, pojawiały się głosy, że puszcza może stracić status światowego dziedzictwa na rzecz statusu dziedzictwa w zagrożeniu.
PAP/pż