Pracoholik na urlopie. Dlaczego tak trudno się zatrzymać

Wyłączony telefon, brak maili, żadnych powiadomień z pracy – dla wielu osób to przepis na urlopowy koszmar, nie relaks. Jak przekonuje Zuzanna Piechowicz, dziennikarka i specjalistka rynku pracy, pierwsze dni bez pracy bywają najtrudniejsze, ale to właśnie wtedy zaczyna się prawdziwy odpoczynek.

zdjęcie ilustracyjne

fot. Shutterstock

Sezon urlopowy to dla wielu pracoholików test, którego nie zawsze udaje się zdać. Jak zauważa Zuzanna Piechowicz, wszystko zaczyna się od definicji – bo pracoholizm bywa źródłem dumy, ale bywa też sygnałem głębszej dysfunkcji.

„Kiedy praca jest główną częścią naszego życia, jedyną właściwie dużą sferą naszego życia, która jest zwrotna, jest pozytywna" – tłumaczy Piechowicz mechanizm, który sprawia, że im lepiej komuś idzie zawodowo, tym trudniej mu się od pracy oderwać. Paradoksalnie, im więcej czasu poświęca się karierze, tym gorzej wyglądają relacje, dom i pasje.

Nie bez powodu – jak przypomina rozmówczyni – statystyki pokazują wzrost liczby pozwów rozwodowych właśnie po wakacjach. Powód? Pary spędzające na co dzień niewiele czasu razem, na urlopie po raz pierwszy od dawna konfrontują się z sobą bez logistycznego zgiełku codzienności.

Zdaniem ekspertki najważniejszy krok to radykalne odcięcie się od źródeł komunikatów zawodowych – maila, komunikatorów firmowych, mediów społecznościowych związanych z pracą. Nie chodzi jednak o tryb samolotowy w dosłownym sensie, bo trzeba pamiętać o kontaktach rodzinnych, ale o świadomą decyzję: przez czas urlopu nie angażuję się w życie zawodowe.

Na początku to jednak duży dyskomfort. Piechowicz zwraca uwagę, że aplikacje służbowe są projektowane tak, by wywoływać wyrzut dopaminy – każde powiadomienie daje poczucie bycia ważnym i potrzebnym. Odcięcie od tego bodźca oznacza konfrontację z pustką, która – jak podkreśla – jest częścią procesu regeneracji.

Ekspertka wskazuje też na zmianę definicji „pilności" w ostatnich latach. „Dobry urlop oznacza brak tej dostępności" – mówi wprost, dodając, że oczekiwanie natychmiastowej odpowiedzi w ciągu kilku minut to relatywnie nowe zjawisko, z którym trzeba się świadomie zmierzyć.

Piechowicz demaskuje też firmowe narracje o „pracy jak rodzinie", które – jak zauważa – kończą się w momencie zwolnień grupowych. „Nasi bliscy będą pamiętać, że odpowiadałem na maile na urlopie. Nawet najlepszy szef nie będzie o tym pamiętał" – podkreśla, dodając, że prawdziwie dobry przełożony dba właśnie o to, by pracownik miał szansę realnie odpocząć.

W rozmowie pojawiają się też nowe pojęcia opisujące relację z pracą podczas wolnego – obok znanego FOMO (Fear of Missing Out) coraz częściej mówi się o JOMO (Joy of Missing Out) i ROMO, czyli uldze wynikającej z tego, że coś nas omija. Zdaniem Piechowicz kluczowe pytanie brzmi: kim jestem, jeśli nie jestem w pracy? Z jakich innych sfer życia czerpię satysfakcję?

Rozmówczyni odróżnia pracoholizm od wypalenia zawodowego, które w 2022 roku trafiło do klasyfikacji chorób ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia, między innymi dzięki badaniom prof. Krystyny Maślach. Teoretycznie urlop powinien przynieść ulgę, jednak wypalenie bardzo szybko prowadzi do zaburzeń lękowych czy depresji.

Największym mitem jest, zdaniem ekspertki, przekonanie, że wypalają się osoby, które nie nadają się do swojej pracy. „Żeby się wypalić, trzeba płonąć" – cytuje książkę „Próba ognia" Danuty Rocławskiej, tłumacząc, że wypaleni są zwykle ci, którzy najbardziej angażowali się w swoje obowiązki – aż zabrakło im sił.

Piechowicz krytykuje też popularne w mediach społecznościowych hasło Konfucjusza o „znalezieniu pasji, dzięki której nie przepracuje się ani jednego dnia" – jako nieprzystające do współczesnego tempa pracy i realiów neurologicznych. Jak przypomina, badania pokazują, że ludzki mózg jest w stanie utrzymać pełną koncentrację przez zaledwie około czterech godzin dziennie.

pż