Andrzej Kępa od lat angażuje się w działalność społeczną, sportową i kulturalną. Z Polonią jest związany od 2000 roku, a od 2005 roku intensywnie działa na jej rzecz. Jego doświadczenie obejmuje również branżę IT i wydawniczą, dzięki czemu bliskie są mu kwestie komunikacji, mediów i organizacji projektów.
Jak podkreśla, polska społeczność w Austrii ma długą historię, a jej potrzeby zmieniały się wraz z kolejnymi falami migracji. Rozmówca proponuje podział na trzy etapy, które określa jako „Polonia 1.0”, „Polonia 2.0” i „Polonia 3.0”. Pierwszy wiąże z dawnymi migracjami, drugi przede wszystkim z emigracją solidarnościową i ekonomiczną drugiej połowy XX wieku, a trzeci z przemieszczaniem się obywateli w ramach współczesnej Europy.
Ta ostatnia grupa stawia przed organizacjami polonijnymi nowe zadania. Coraz częściej są to osoby urodzone i wychowane w Austrii, posiadające austriackie obywatelstwo, ale mające polskie korzenie. Dla nich szczególnie ważne jest podtrzymywanie kontaktu z polskim językiem, kulturą i historią.
– Ich główną potrzebą jest utrzymanie aktywnego, bieżącego, takiego dynamicznego kontaktu z ojczyzną, z naszą kulturą, z tożsamością narodową – podkreśla Andrzej Kępa.
Jak zauważa, jednym z największych wyzwań współczesnej migracji jest osłabienie więzi rodzinnych, zwłaszcza między młodym pokoleniem a dziadkami mieszkającymi w Polsce. Dzieci dorastające za granicą często nie mają możliwości utrzymywania tak bliskich relacji z dalszą rodziną, jakie były udziałem wcześniejszych pokoleń.
– Największy problem, największy mankament tych nowoczesnych, tych współczesnych migracji to jest brak kontaktu z pokoleniem swoich dziadków – mówi przewodniczący Federacji Polaków w Austrii.
Odpowiedzią na ten problem ma być projekt „Mosty Pokoleń”, który Kępa zapowiadał podczas jednego ze spotkań poświęconych przyszłości Polonii. Inicjatywa ma służyć wzmacnianiu relacji międzypokoleniowych i budowaniu więzi młodych Polaków z krajem pochodzenia ich rodzin. Ważne pozostają również dostęp do nauki języka polskiego, możliwość poznawania historii oraz wsparcie instytucji zajmujących się Polonią.
Federacja Polaków w Austrii stara się docierać do młodzieży poprzez różnorodne inicjatywy. Oprócz konferencji i spotkań dyskusyjnych organizuje wydarzenia sportowe, konkursy, projekty edukacyjne oraz imprezy plenerowe, które łączą historię z zabawą. Jednym z przykładów są biegi historyczne, podczas których najmłodsi mogą poznawać polskie dziedzictwo w atrakcyjnej formie.
– My budujemy na wielu różnych obszarach, staramy się budować ten kontakt obywatela zarówno z kulturą, ze sportem, z historią – wyjaśnia Andrzej Kępa.
Takie podejście pozwala angażować całe rodziny. Dzieci uczestniczą w zabawach i konkursach, a rodzice mają okazję do spotkań z innymi przedstawicielami Polonii oraz poznawania polskiej kultury. Z kolei wydarzenia przygotowywane z myślą o dorosłych stają się okazją do przekazywania tradycji młodszemu pokoleniu.
Ważnym elementem tej działalności jest projekt „Vivat Jan III Sobieski”. We współpracy z Biblioteką Austriacką w Rzeszowie organizowany jest konkurs plastyczny i literacki „Listy do Marysieńki i Mój Husarz”. Dzieci mogą stworzyć własną wizję husarza lub wcielić się w role króla Jana III Sobieskiego i jego żony, pisząc do siebie listy. W ten sposób historia staje się inspiracją do twórczej zabawy i rozwijania zainteresowań.
W planach organizacji znajdują się również wydarzenia poświęcone polskiej kulturze i kinu, uroczystości związane z dniem Wszystkich Świętych oraz obchody Narodowego Święta Niepodległości. W rozmowie Kępa zapowiadał także koncert polskich kolęd w wykonaniu Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, połączony z warsztatami dla dzieci i jarmarkiem bożonarodzeniowym.
Istotnym obszarem działalności pozostaje udział w konferencjach poświęconych przyszłości Polonii. Wśród omawianych zagadnień znajdują się finansowanie organizacji, struktury polonijne, edukacja oraz potencjał młodego pokolenia. Szczególne znaczenie mają dyskusje dotyczące tego, jak skuteczniej wspierać Polaków mieszkających za granicą i odpowiadać na zmieniające się potrzeby kolejnych generacji.
Kępa zwraca jednocześnie uwagę na wyzwania związane z pozyskiwaniem środków na działalność społeczną. Organizacje muszą przygotowywać kolejne projekty i ubiegać się o dofinansowanie, aby móc kontynuować inicjatywy kulturalne, edukacyjne i historyczne.
Jednym z najważniejszych tematów, które poruszył rozmówca, jest upamiętnienie króla Jana III Sobieskiego w Wiedniu, szczególnie na wzgórzu Kahlenberg, związanym z odsieczą wiedeńską z 1683 roku. Starania o godne upamiętnienie polskiego monarchy trwają od lat. Jak wskazuje Kępa, środowiska polonijne ponownie zaangażowały się w tę sprawę, a reaktywowane stowarzyszenie złożyło odpowiedni projekt.
Celem jest doprowadzenie do realizacji jednej z form upamiętnienia, choć ostateczny kształt przedsięwzięcia nie jest przesądzony. W rozmowie Kępa opowiadał również o różnicach w podejściu do przedstawiania postaci historycznych w przestrzeni publicznej. Część osób odpowiedzialnych za kulturę w Wiedniu preferuje bardziej abstrakcyjne formy artystyczne, które nie narzucają odbiorcom konkretnego wyobrażenia upamiętnianej osoby.
Rozmówca podkreśla jednak, że król Jan III Sobieski zasługuje na trwałe upamiętnienie w miejscu związanym z jego historycznym zwycięstwem.
– Uważam, że Jan, że król Sobieski wymaga tego upamiętnienia – zaznacza Andrzej Kępa.
Jak dodaje, różnice w podejściu do formy pomnika nie powinny być utożsamiane z niechęcią Austriaków wobec Polaków. Spór dotyczy przede wszystkim sposobu upamiętniania historii i wyboru odpowiedniej formy artystycznej. Dla polonijnych działaczy istotne jest jednak, by pamięć o zasługach polskiego króla była obecna w Wiedniu.
Działalność Federacji Polaków w Austrii pokazuje, że pielęgnowanie polskości nie ogranicza się do uroczystości rocznicowych czy oficjalnych spotkań. Równie ważne są edukacja, wspólne przedsięwzięcia rodzinne i tworzenie przestrzeni, w której kolejne pokolenia mogą odkrywać swoje korzenie. Właśnie budowanie takich relacji, obok troski o pamięć historyczną, pozostaje jednym z najważniejszych zadań współczesnych organizacji polonijnych.
pż