Polskie Towarzystwo Kulturalne Polonez działa w Splicie od 2007 roku. Jego działalność koncentruje się na promocji polskiej kultury, organizacji wydarzeń artystycznych oraz odkrywaniu związków Polski z Dalmacją. Jak podkreśla przewodnicząca stowarzyszenia Monika Waligórska, ważnym elementem tych działań jest przypominanie o Polakach, którzy na przestrzeni wieków byli związani z chorwackim wybrzeżem.
– Przede wszystkim my wnosimy jako ambasadorzy Polski kulturę polską, którą odkrywamy przed Chorwatami – mówi Monika Waligórska.
Towarzystwo organizuje wystawy prezentujące polskie dziedzictwo, koncerty z udziałem artystów z Polski oraz wydarzenia przybliżające historię i kulturę kraju. Wśród inicjatyw znalazła się wystawa poświęcona polskim obiektom i miejscom wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, prezentowana na Perystylu, jednym z najbardziej rozpoznawalnych placów w Splicie. Dużym zainteresowaniem cieszył się również koncert polskiej muzyki filmowej.
fot. Chorwacja Polskie Towarzystwo Polonez Polacy w Chorwacji - Poljska udruga
Szczególne miejsce w działalności Poloneza zajmuje odkrywanie śladów polskiej obecności w Dalmacji. Stowarzyszenie upamiętniło między innymi poetę Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, który jako młody człowiek przebywał w tym regionie na koloniach letnich w 1937 i 1938 roku. Towarzystwo ufundowało także tablicę poświęconą Iwanowi Sztafilowi, postaci związanej z dworem króla Zygmunta Starego.
W Splicie znajduje się również tablica pamiątkowa Józefa Piłsudskiego, podarowana w 1932 roku przez władze Warszawy. Sam Piłsudski był związany z Opatiją na Istrii, a nie z Dalmacją. Waligórska chciałaby, aby upamiętnienie zostało przeniesione z kościoła do parku, gdzie mogłoby być łatwiej dostępne dla odwiedzających.
fot. Chorwacja Polskie Towarzystwo Polonez Polacy w Chorwacji - Poljska udruga
Przewodnicząca stowarzyszenia zwraca uwagę, że wiedza o polskich śladach w Chorwacji wciąż nie jest powszechna, także wśród samych Polaków. Dlatego jednym z celów organizacji jest popularyzowanie tej historii wśród turystów odwiedzających adriatyckie wybrzeże.
– Większość o tym nie wie, więc są poruszeni, są bardzo ciekawi – podkreśla Monika Waligórska, opisując reakcje Chorwatów na opowieści o polskich związkach z regionem.
Polonez przez kilka lat rozwijał również działalność filmową. Od 2017 roku współorganizował Festiwal Filmów Polskich, który początkowo odbywał się w Splicie, a później objął także Rijekę i Dubrownik. W ramach wydarzenia chorwacka publiczność mogła poznawać polskie kino, w tym filmy „Bogowie” oraz „Niezwyciężony”. Jak relacjonuje Waligórska, widzowie pytali o możliwość ponownego obejrzenia wybranych produkcji i polecenia ich osobom, które nie uczestniczyły w pokazach.
Przyszłość festiwalu pozostaje jednak niepewna. Partner z Polski, który odpowiadał za pozyskiwanie filmów, nie otrzymał dofinansowania na ten cel w poprzednim i obecnym roku. Towarzystwo rozważa więc samodzielną organizację kolejnych edycji, co wymagałoby znalezienia dodatkowych sponsorów i nowych źródeł finansowania.
To nie jedyne wyzwania, z którymi mierzy się organizacja. Jednym z najpilniejszych jest brak własnej siedziby. Obecnie Polonez wynajmuje pomieszczenie od serbskiej mniejszości narodowej, a wysokie ceny nieruchomości w Splicie utrudniają znalezienie odpowiedniego lokalu na rynku komercyjnym. Stowarzyszenie liczy na możliwość ubiegania się o pomieszczenie przeznaczone dla mniejszości narodowych w miejskim przetargu.
fot. Chorwacja Polskie Towarzystwo Polonez Polacy w Chorwacji - Poljska udruga
Problemem pozostaje także finansowanie bieżącej działalności. Choć środki na projekty kulturalne są przyznawane przez polskie instytucje, w tym Senat i Ministerstwo Spraw Zagranicznych, trudności sprawia terminowe uzyskiwanie pieniędzy na koszty utrzymania. Stowarzyszenie musi regularnie opłacać między innymi wynajem sali, księgowość, transport i obsługę bankową.
– Te środki powinny być przyznawane jako pierwsze, ponieważ my musimy płacić co miesięczne utrzymanie – zaznacza przewodnicząca Poloneza.
Mimo tych trudności organizacja przygotowuje kolejne przedsięwzięcia. W planach są wydarzenia związane z obchodami polskiej niepodległości, wyjazd do Dubrownika w ramach projektu „Śladami Polaków po Dalmacji” oraz odnowienie tablicy upamiętniającej Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Wizyta w Dubrowniku ma przybliżyć członkom stowarzyszenia postać kompozytora Ludomira Michała Rogowskiego, który spędził tam znaczną część życia. Okazją jest 145. rocznica jego urodzin.
fot. Monika Waligórska
Towarzystwo myśli już także o swoim jubileuszu. W 2027 roku minie 20 lat od jego oficjalnej rejestracji. Dla Waligórskiej będzie to okazja do podsumowania dotychczasowych działań i przygotowania wydarzenia, które połączy pokolenia polskiej społeczności w Splicie, od założycieli organizacji po najmłodszych uczestników polskiej szkółki.
Działalność Poloneza pokazuje, że polska obecność w Chorwacji nie ogranicza się do turystyki. Dzięki inicjatywom kulturalnym i historycznym stowarzyszenie buduje relacje między mieszkańcami obu krajów, a zarazem przypomina o wspólnym dziedzictwie, które wciąż czeka na odkrycie.
pż