Мода падчас акупацыі была адной з формаў супраціву супраць Трэцяга рэйха. Праз стыль і адзенне Варшава змагалася з акупантамі. Гісторыя пераўтварэння жыхароў даваеннай сталіцы ва ўдзельнікаў Варшаўскага паўстання расказана на выставе «Спляценне. Ці можа сукенка быць формай? Як вайна змяніла знешні выгляд жыхароў Варшавы», якая прадстаўлена ў Музеі Варшаўскага паўстання з 29 ліпеня.
Выстава прасочвае пераўтварэнне даваеннага жыхара Варшавы ў паўстанца. Ад элегантнага мегаполіса, праз змены ў адзенні падчас акупацыі, да баёў у цывільным адзенні і нараджэння паўстанца з павязкай на рукаве. Яна апісвае пераходны перыяд, калі шаўковыя гальштукі і элегантныя сукенкі саступаюць месца імправізаванаму адзенню, пашытаму з рэшткаў тканіны, якое ў рэшце рэшт дапаўняецца паўстанцкай павязкай. Адзенне — спачатку знак статусу — становіцца інструментам выжывання, а потым сімвалам прыналежнасці.
Гардэроб даваеннай Варшавы
Першая частка выставы паказвае, як выглядала вопратка інтэлігенцыі 30-х гадоў, калі ў Варшаве бурліла жыццё, усе стараліся добра выглядаць, былі дамы моды, а вопратка мела вялікае значэнне ў штодзённым жыцці. Сярод экспанатаў, напрыклад, пантофлі са змяінай скуры майстэрні Люцыяна Ляшчыньскага, аднаго з самых выбітных варшаўскіх шаўцоў. Яны прайшлі паўстанне і «прымалі» ў ім удзел. У першай частцы выставы можна пабачыць і цёмны бок таго часу, расказвае куратар Адам Яжэўскі.
— Цёмны бок 1930-х гадоў — гэта мужчынская куртка з нашыўкай унутры (на жаль, тут яе не відаць), якая паказвала, што яе пашылі арыйскія майстры. Гэта сведка барацьбы ў 1930-я гады супраць яўрэйскіх вытворцаў.
Сукенка для першага прычасця
Другая частка выставы прысвечана часу паўсюднага недахопу тавараў падчас акупацыі. Існаваў поўны дэфіцыт матэрыялаў, бо ўсё ішло ў ваенную прамысловасць, таму жанчыны перасталі насіць капелюшы, панчохі, і нікога больш не здзіўлялі голыя ногі.
Гардэроб станавіўся ўсё больш простым, і людзі пачалі перарабляць вопратку, якую насілі на балі і вечарынкі да вайны. Цяпер з гэтых бальных сукенак шылі блузкі і штодзённыя сукенкі, расказвае куратар Дарота Ракоўска.
— Цудоўны экспанат — сукенка для першага прычасця з блакітнага аргандзі, самаробнага пашыву, і падчас акупацыі дзяўчына апранула менавіта гэтую сукенку на першае прычасце. Падчас паўстання, калі яе сям'ю выгналі з дому, яна спакавала свае лепшыя рэчы, у тым ліку і гэтую сукенку, у чамадан, і закапала яго ў падвале дома ў цэнтры горада. Пасля паўстання чамадан быў знойдзены, і сукенка захавалася. Яна выглядае амаль як новая, і на самой справе яе дызайн такі, што нешта падобнае можна было б насіць і сёння. Яшчэ адна вельмі цікавая з'ява падчас акупацыі і Другой сусветнай вайны ва ўсім свеце — гэта адзенне, пашытае з парашутаў. У нас ёсць тры блузкі. Сярэдняя блузка, зробленая з баваўнянага купала парашута, належала Ружы Навотнай, студэнтцы-медыку, якая служыла падчас паўстання медсястрой. І менавіта ў гэтай блузцы Ружа выйшла замуж 12 жніўня. Цікава, што парашутнае адзенне звычайна асацыюецца з белымі парашутамі, але парашуты былі розных колераў. Як бачым, тут яны былі розных адценняў жоўтага, маглі быць зялёныя, чырвоныя або ружовыя, ці нават хакі. Усё залежала ад таго, што скідвалі на парашутах. Жоўтыя парашуты звычайна выкарыстоўваліся для дастаўкі медыцынскіх прыналежнасцяў, што звязана з Ружай Навотнай, якая была медыкам, таму такі парашут, верагодна, трапіў у шпіталь, дзе яна служыла, і гэтая блузка, верагодна, была зроблена з гэтага парашута.
Блузкі з парашутаў
Пераход да трэцяй часткі выставы ідзе праз калідор, дзе знаходзяцца паўстанцкія павязкі. Паўстанцы надзелі іх і сталі жаўнерамі Арміі Краёвай. Павязка была вельмі важным элементам паўстанцкага гардэробу.
Паўстанцкія павязкі былі вельмі важным элементам паўстанцкага гардэробу
Пасля мы апынаемся сярод адзення, якое варшавяне апранулі ў першы дзень паўстання. Маладыя людзі выйшлі на вуліцы ў спартыўнай вопратцы, якая крыху адрознівалася ад іх звычайнага адзення. Яны ведалі, што павінны былі падрыхтавацца да жорсткіх умоў бою, але ў той жа час не дапусціць, каб немцы заўважылі, што нешта адбываецца. Гэта была спецыяльна падрыхтаваная спартыўная вопратка.
— Гэтая светлая штруксавая куртка належала спадару Багдзевічу, заснавальніку Лодзінскай кінашколы. Ён насіў гэтую куртку на працягу ўсяго паўстання, але насамрэч з сямейных апавяданняў мы ведаем, што ён таксама насіў гэтую куртку пасля паўстання і яшчэ доўгі час пасля яго; гэта была яго любімая куртка. Таму мы таксама мяркуем, што ён мог насіць гэтую куртку, калі засноўваў Лодзінскую кінашколу. Акрамя таго, гэтыя курткі і адзенне часта выкарыстоўваліся паўстанцамі пасля паўстання і доўгі час пасля яго, бо адзення не было, быў дэфіцыт, таму якаснае адзенне служыла доўга, — расказвае Адам Яжэўскі.
Апошняя частка выставы расказвае пра мілітарызацыю рыштунку.
Мілітарызацыя гардэробу паўстанцаў
Паўстанцы захоплівалі склады, дзе здабывалі, напрыклад, камуфляжныя курткі, якія былі вельмі запатрабаванымі. Практыкавалася выкарыстоўванне нямецкіх шлемаў. На выставе ёсць шлем польскага паэта Тадэвуша Халкі, які прымацаваў да яго чырвона-белую павязку, а ўнутры выразаў сваё імя, быццам расчароўваючы шлем, надаючы яму польскасць, але таксама пачуццё ўласнасці.
ав
слухайце аўдыё