Нягледзячы на меры бяспекі, якія ўстанаўліваюцца платформамі сацыяльных сетак, кожнае трэцяе дзіця да 13 гадоў карыстаецца TikTok, крыху меншая колькасць карыстаецца Facebook, а кожнае восьмае – Instagram.
Дзеці звычайна не ўмеюць дыстанцыявацца ад анлайн-кантэнту і вельмі сур'ёзна ставіцца да рэакцый на свае паведамленні. «Яны могуць засмуціцца, калі замест сэрцайка атрымліваюць лайк. Нават гэта для іх праблема». Вось чаму дзяцей не мусіць быць у інтэрнэце, кажа Магдалена Бігай, прэзідэнт Фонду Інстытута лічбавага грамадзянства.
На думку эксперткі, за той факт, што дзеці сутыкаюцца з вербальнымі абразамі ў інтэрнэце, адказваюць дарослыя.
– Часта гэта звязана з эмоцыямі чалавека з іншага боку, які вызначае нам пэўную рэакцыю. Дзеці могуць быць вельмі занепакоеныя гэтым, таму яны не павінны там быць. Як чытаем у справаздачы аб дзіцячым інтэрнэце, больш за палову дзяцей ва ўзросце 7-12 гадоў карыстаюцца сацыяльнымі сеткамі. Дзеці да сямі гадоў таксама імі карыстаюцца. Дзеці могуць быць засмучаныя тым, што атрымліваюць лайк замест сэрцайка, нават гэта для іх праблема. Аднак той факт, што дзеці назіраюць за слоўнымі абразамі там, у значнай ступені звязаны з намі, дарослымі.
Мы стварылі культуру нянавісці, а не дзеці. Дзеці назіраюць за намі і пераймаюць нас.
Паглядзіце, што адбываецца ў СМІ падчас выбарчых кампаній, напрыклад. Калі дарослыя пішуць сапраўды жудасныя рэчы пад сваімі сапраўднымі імёнамі, жадаюць камусьці смерці, яны жадаюць, каб хтосьці перажыў гвалт. І нашы дзеці гэта бачаць, іх цётка, мама і тата робяць гэта. Падчас аднаго з урокаў я размаўляла з дзецьмі пра нянавісць у інтэрнэце, спытала, ці ведаюць яны што гэта, як бы яе азначылі? І на наступным уроку згадвалася імя вядомай рэстаратаркі, якая вядзе кулінарнае шоу. Фармат шоу заснаваны на вербальным і невербальным гвалце. Таму што персанажы крычаць на іншых, часам кідаюць талеркі, часам нават адбываецца лёгкі фізічны гвалт. Дзеці бачаць, як плачуць іншыя людзі. І гэта паказваюць па тэлевізары, дарослыя глядзяць. А персанажы, якія ўжываюць слоўныя абразы, – зоркі, – кажа Магдалена Бігай.
Экспертка звяртае ўвагу на пашырэнне і лёгкі доступ да патастрымінгу:
– Такі кантэнт ёсць паўсюль у інтэрнэце, галоўным чынам на YouTube, але таксама ў TikTok і на такіх сайтах, як Twitch і Kik. Гэта кантэнт, калі аматары ці нават прафесійныя ютуберы запісваюць відэа, дзе яны кагосьці абражаюць. Мы нармалізавалі мову гвалту, а інтэрнэт паказаў гэта. Гвалт ужо не толькі па тэлевізары; дзеці бачаць яго ў інтэрнэце і робяць тое ж самае. Сёння перад намі складаная праблема, якую, на маю думку, немагчыма вырашыць на ўзроўні лічбавай культуры. Мы не можам гэта спыніць. Вядома, мы можам паведамляць пра мову нянавісці, але рэчы, якія прычыняюць боль, часта не зʼяўляюцца мовай нянавісці. Адміністратары іх не выдаляць. У інтэрнэце шмат слоўных абраз. Вядома, нам трэба размаўляць з дзецьмі пра гэта, – кажа экспертка.
Паводле апошняй справаздачы Нацыянальнага даследчага інстытуту NASK пад назвай «Падлеткі. Справаздача аб агульнанацыянальным апытанні студэнтаў і бацькоў», сярэдні польскі падлетак праводзіць у інтэрнэце 4 гадзіны 59 хвілін у дзень на працягу тыдня і 5 гадзін 16 хвілін у дзень у выхадныя. Гэта значная пазітыўная змена – у параўнанні з папярэднім выданнем даследавання, час, які студэнты праводзяць у інтэрнэце, скараціўся.
56 % рэспандэнтаў заявілі, што сутыкаліся з гвалтам у інтэрнэце.
29% вучняў паведамілі пра абразлівыя выпадкі, 19% – пра кпіны, 18% – пра прыніжэнне і 13% – пра запалохванне.
Аднак варта адзначыць, што ажно 17% падлеткаў не змаглі выразна адказаць на пытанне, ці сталі яны ахвярамі гвалту.
Больш за 63% бацькоў мяркуюць, што іх дзеці не сутыкаліся з ніякай формай агрэсіі ў інтэрнэце. Апекуны таксама заяўляюць, што дзеці звярнуліся б да іх па дапамогу ў выпадку агрэсіі ў віртуальным свеце. Але амаль кожны другі апытаны вучань, які перажыў хейт, заявіў, што нічога не зрабіў з гэтай нагоды і нікому пра гэта не сказаў.
Смартфоны папулярны гаджэт для доступу ў інтэрнэт
Справаздача паказвае, што смартфоны застаюцца бясспрэчным інструментам для карыстання інтэрнэтам. Да 93% апытаных падлеткаў выкарыстоўваюць іх для баўлення часу ў інтэрнэце.
Аднак важнасць ноўтбукаў і планшэтаў знізілася. Выкарыстанне ноўтбукаў за апошнія гады скарацілася з 58% да 36%, а выкарыстанне планшэтаў – з 17% да 6%. Гэта можа быць звязана з тым, што падлеткі пачынаюць карыстацца тэлефонамі з падключэннем да інтэрнэту раней, чым кампʼютарамі. Чацвёра з дзесяці вучняў прызналіся, што атрымалі свой першы тэлефон з доступам у Інтэрнэт да 9 гадоў. Акрамя таго, 5% апытаных ніколі не мелі кампутара, але амаль усе мелі тэлефон з доступам у Інтэрнэт.
Нагадаем, у Аўстраліі ўлады пайшлі на радыкальныя меры і першыя ў свеце ўвялі забарону на карыстанне сацыяльнымі сеткамі людзьмі да 16 гадоў. Згодна з законам, 10 найбуйнейшых платформаў, у тым ліку TikTok, Instagram ад Meta і YouTube ад Alphabet, павінны забараніць доступ карыстальнікам, якім менш за 16 гадоў, або ім пагражае штраф. Урад раней заяўляў, што платформам спатрэбіцца некаторы час, каб наладзіць працэсы для выканання абмежаванняў.
Не толькі дзеці пад ударам: інтэрнэт-алгарытмы спрыяюць вербальным атакам на ўкраінцаў у Польшчы
Агрэсія ў інтэрнэце тычыцца не толькі дзяцей, але і дарослых. Інтэрнэт – выдатны інструмент для прасоўвання патрэбных настрояў у грамадстве. «Інтэрнэт-алгарытмы спрыяюць слоўным нападкам на ўкраінцаў у Польшчы», – кажа Міхал Федаровіч, старшыня Еўрапейскага аналітычнага калектыву Res Futura. «Негатыўныя каментары пра нашых усходніх суседзяў часта зʼяўляюцца ў Інтэрнэце ў рамках арганізаванай кампаніі Расіі».
Міхал Федаровіч кажа, што расце колькасць негатыўных паведамленняў, якія затым распаўсюджваюцца алгарытмамі розных платформаў сацыяльных сетак:
– Украінцам у Польшчы будзе вельмі цяжка вярнуць эмоцыі, якія яны адчувалі на пачатку ўварвання. Сёння дынаміка згадак відавочна негатыўная. З дзесяці каментароў у нас сёння будзе дзевяць негатыўных, можа, восем. Нападкі на ўкраінцаў у сацыяльных сетках у нашы дні модныя, бо гэта генеруе лайкі. Алгарытм прасоўвае напады і негатыўныя настроі ў дачыненні да ўкраінцаў у Польшчы.
Апошняя справаздача Res Futura за кастрычнік 2025 года паказвае, што колькасць каментароў, паведамленняў і рэпостаў у польскіх сацыяльных сетках павялічылася, што сведчыць аб узмацненні дыскусіі, у якой украінцаў усё часцей паказваюць не як ахвяр вайны, а як фактар унутранай напружанасці ў Польшчы. Аналіз найбольш папулярнага кантэнту выяўляе дамінаванне негатыўных наратываў, заснаваных на абвінавачваннях у «сацыяльных злоўжываннях», адсутнасці інтэграцыі і «пагрозе польскай ідэнтычнасці».
Куды звярнуцца па дапамогу?
Калі вы сутыкнуліся з гвалтам у інтэрнэце або падазраяце, што гэта можа быць з вашым дзіцём, можна звярнуцца па дапамогу:
- 116 111 – Бясплатная канфідэнцыйная лінія даверу для дзяцей і моладзі Фонду «Empowering Children»;
- 800 100 100 – Бясплатная лінія даверу для дарослых па пытаннях бяспекі дзяцей да 18 гадоў;
- 800 12 12 12 – Дзіцячая лінія даверу Дзіцячага амбудсмена;
- Dyżurnet.pl – Кантактная старонка для паведамленняў аб незаконным і шкодным кантэнце ў інтэрнэце.
Паводле polskieradio.pl/IAR/вх