На папулярнай платформе дэбютаваў серыял «Свінцовыя дзеці», які распавядае шакавальную гісторыю свінцовай эпідэміі ў Сілезіі ў 1970-х гадах. Нягледзячы на тое, што з тых падзей прайшло паўстагоддзя, эксперты фонду «Instrat» папярэджваюць: праблема шкодных выкідаў ад прамысловасці не засталася ў мінулым.
Серыял, заснаваны на фактах, распавядае пра трагічны лёс дзяцей, якія захварэлі ў выніку працы металургічнага завода ў Катавіцах. Прэм'ера серыяла выклікала пытанні аб сучаснай бяспецы жыхароў прамысловых раёнаў. Нягледзячы на тое, што свінец быў выключаны са складу бензіна, што знізіла пагрозу ад транспарту, цяжкая прамысловасць працягвае забруджваць палякаў.
Польшча выкідвае ў паветра найбольшую колькасць свінцу ў Еўрапейскім Саюзе, на яе долю прыпадае амаль 22% усіх выкідаў свінцу ў ЕС. Адзін польскі металургічны завод штогод вырабляе 7 мільёнаў тон CO₂, што эквівалентна гадавой вытворчасці адной невялікай краіны ЕС, такой як Люксембург ці Кіпр.
Згодна з дадзенымі Еўрапейскага агенцтва па ахове навакольнага асяроддзя (ЕАЭС) за 2024 год, Польшча зʼяўляецца бясспрэчным лідарам па выкідах свінцу ў Еўрапейскім Саюзе. Прамысловасць, у першую чаргу металургічная, зʼяўляецца галоўным вінаватым, на долю якой прыпадае амаль 60% свінцу, які трапляе ў паветра.
- Гісторыя забруджвання, выкліканага польскай прамысловасцю, не скончылася ў 1970-х гадах. Польскія сталеліцейныя заводы дагэтуль выкідваюць у паветра тоны шкодных цяжкіх металаў, у тым ліку свінца. Гэтыя выкіды могуць на месцы спрыяць пагаршэнню здароўя чалавека. Дастаткова толькі паехаць на сталеліцейны завод у Дамброве Гурнічай, каб пераканацца ў гэтым на ўласныя вочы. Выкіды свінца з польскіх сталеліцейных заводаў адбываюцца не толькі ў выніку самой вытворчасці металу, але і ў выніку спальвання вугалю. Нашы металургічныя заводы спальваюць яго выключна вялікую колькасць. Сталеліцейны завод у Дамброве Гурнічай вырабляе найбольшую колькасць вуглякіслага газу, прадукту спальвання вугалю. Ён выкідвае столькі ж вуглякіслага газу, колькі і ўвесь Люксембург, Кіпр ці Славенія.
Гэта робіць польскія металургічныя заводы «падвойнай» пагрозай – для здароўя мясцовых супольнасцей і для клімату. Жыхары, якія жывуць паблізу такіх заводаў, усё яшчэ падвяргаюцца ўздзеянню цяжкіх металаў (свінцу, кадмію, мышʼяку).
Попыт на сталь расце ў розных сектарах эканомікі, у тым ліку ў аўтамабільнай, абароннай і будаўнічай прамысловасці. Без сталі таксама немагчымыя інвестыцыі, такія як марскія ветраныя электрастанцыі і хуткасныя чыгуначныя лініі. Тым часам польскія сталеліцейныя заводы не маюць дастатковай магутнасці для задавальнення гэтага попыту. У 2024 годзе яны выплавілі толькі 7,1 мільёна тон сталі – самы нізкі ўзровень з 1960-х гадоў, і Польшча стала адным з найбуйнейшых імпарцёраў гэтага металу ў ЕС. У 2040 годзе традыцыйная, вугляродаёмістая вытворчасць тоны сталі можа каштаваць больш чым удвая даражэй, чым сёння.
- Нам ужо не хапае поўнай магутнасці для вытворчасці стальных элементаў, што мае вырашальнае значэнне для трансфармацыйных інвестыцый, а ігнараванне з боку ўрадаў робіць нас усё больш залежнымі ад імпарцёраў і геапалітычнай нестабільнасці, – кажа старшыня фонду «Instrat» Міхал Гетманскі.
Як паказана ў справаздачы фонду «Instrat», адзінай надзейнай тэхналогіяй зʼяўляецца будаўніцтва новага сталеліцейнага завода на вадародным паліве. Аналітыкі ацэньваюць кошт будаўніцтва такога бяспечнага сталеліцейнага завода прыкладна ў 14 мільярдаў злотых, што эквівалентна паўтара году субсідый для вугальнай прамысловасці.
- Існуюць правераныя тэхналогіі вытворчасці металу, якія не патрабуюць вугалю і таму выкідваюць менш свінцу. Аднак прамысловыя прадпрыемствы застаюцца пасіўнымі ў іх укараненні, і польская дзяржава не падтрымлівае гэтыя тэхналогіі належным чынам. Тым часам няма сэнсу чакаць. Людзі, навакольнае асяроддзе і клімат маюць патрэбу ў новых, бяспечных сталеліцейных заводах зараз, – каментуе Каміль Ляскоўскі, кіраўнік прамысловых праектаў у Фондзе «Instrat».
Гісторыя «свінцовых дзяцей» служыць папярэджаннем аб тым, што выдаткі на няўдачу ў трансфармацыі нясуць звычайныя людзі. Аднак эксперты адзначаюць, што гэты сцэнар не павінен паўтарыцца. Рашэнне заключаецца ў сучасных тэхналогіях, якія ўжо ўкараняюцца ў Германіі, Швецыі і Францыі, што дазваляе вырабляць чыстую і бяспечную сталь.
ав