Na byłym cmentarzu katolickim w Ołyce w obwodzie wołyńskim odbyły się uroczystości żałobne upamiętniające ofiary zbrodni wołyńskiej. W nabożeństwie uczestniczyli między innymi wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz, chargé d’affaires RP w Ukrainie Piotr Łukasiewicz, przedstawiciele Kościołów katolickiego i prawosławnego, Wojska Polskiego, władz ukraińskich, harcerze oraz mieszkańcy regionu.
Szef MON zaznaczył, że przybył na Wołyń jako przedstawiciel państwa polskiego, aby oddać hołd zamordowanym i przypomnieć o odpowiedzialności kolejnych pokoleń za zachowanie pamięci. Podkreślił jednocześnie, że uroczystości powinny być przestrogą przed powtórzeniem się podobnej tragedii w relacjach między Polakami i Ukraińcami.
00:59 SPEC Ukraina - Ołyka- wicepremier Kosiniak-Kamysz z apelem o prawdę i pojednanie.mp3 Ołyka: wicepremier Kosiniak-Kamysz z apelem o prawdę i pojednanie. Informacyjna Agencja Radiowa (IAR)/Paweł #Buszko, Ołyka/w Mordań
Prawda, upamiętnienie i przebaczenie
Władysław Kosiniak-Kamysz przekonywał, że dobra przyszłość potrzebuje trzech nierozerwalnie związanych wartości: prawdy, upamiętnienia i przebaczenia. Zwracając się do przedstawicieli strony ukraińskiej, podkreślił, że przybywa ze znakiem pokoju, ale przyjaźń między narodami musi oznaczać również gotowość do szczerego mówienia o najtrudniejszych wydarzeniach.
"Przyjaźń to mówienie sobie prawdy, nawet tej trudnej" – powiedział wicepremier.
Zaznaczył, że celem Polski nie jest rozdrapywanie historycznych ran, lecz ich właściwe „opracowanie”, tak aby mogły się zabliźnić.
Szef MON zwrócił uwagę, że warunkiem pojednania pozostają poszukiwania, ekshumacje, identyfikacja oraz godny pochówek ofiar. Jak mówił, bez rzeczywistego upamiętnienia nie można budować trwałego porozumienia ani przeciwstawiać się „śmiertelnej spirali nienawiści”.
"Nie gloryfikuj tych, którzy wywołują cierpienie"
W swoim wystąpieniu wicepremier mówił również o symbolicznym „jedenastym przykazaniu”, które powinno być przypominane każdego 11 lipca: „Nie sprawiaj bólu, nie gloryfikuj tych, którzy wywołują ból i cierpienie u twoich przyjaciół”.
Był to bezpośredni apel o zaprzestanie upamiętniania i przedstawiania jako bohaterów członków oraz przywódców Ukraińskiej Powstańczej Armii odpowiedzialnych za ludobójstwo polskiej ludności cywilnej. Kosiniak-Kamysz zaznaczył przy tym, że pamięć o ofiarach nie może prowadzić do zemsty ani współczesnej wrogości wobec narodu ukraińskiego.
00:25 Wicepremier W. Kosiniak-Kamysz na obchodach 83. rocznicy Zbrodni Wołyńskiej.mp3 Władysław Kosiniak-Kamysz mówił, że do 10 chrześcijańskich przykazań należy dodać jedenaste. IAR/Informacyjna Agencja Radiowa/#Turkowska/w Mordań
Wicepremier wyraził nadzieję, że polsko-ukraińskie pojednanie będzie miało charakter uzdrawiający i pozwoli obu państwom rozwijać dobrosąsiedzką współpracę. Podkreślał, że obecnie nie chodzi o zemstę i powrót do konfliktów przeszłości, lecz o pamięć oraz odpowiedzialność za przyszłość.
00:29 Na uroczystości w Ołyce pod Łuckiem, w 83. rocznicę zbrodni wołyńskiej, minister obrony narodowej mówił o zachowaniu pamięci ofiar.mp3 Na uroczystości w Ołyce pod Łuckiem, w 83. rocznicę zbrodni wołyńskiej, minister obrony narodowej mówił o zachowaniu pamięci ofiar. IAR/Informacyjna Agencja Radiowa/d Grabowska/w Mordań
Kolejne ekshumacje na Wołyniu
Słowa o potrzebie odnalezienia i godnego pochowania ofiar zbiegają się z zapowiedzią kolejnych prac ekshumacyjnych na Wołyniu. Od 13 lipca do 7 sierpnia badania mają być prowadzone na terenie nieistniejących już wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka w rejonie kowelskim.
W pracach wezmą udział ukraińska instytucja „Wołyńskie Starożytności”, eksperci polskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz specjaliści Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Badania są wynikiem ustaleń polsko-ukraińskiej grupy roboczej do spraw pamięci narodowej. Podczas prac poszukiwawczych przeprowadzonych w kwietniu odnaleziono ślady miejsc pochówku i ludzkie szczątki w kilku badanych lokalizacjach.
W czasie wcześniejszych etapów badań archeologicznych i ekshumacyjnych w Ostrówkach oraz Woli Ostrowieckiej odnaleziono szczątki 674 Polaków zamordowanych 30 sierpnia 1943 roku przez oddziały OUN-UPA.
Mur Pamięci powstanie w Warszawie
Po uroczystościach w Ołyce Kosiniak-Kamysz odniósł się także do zapowiedzi premiera Donalda Tuska dotyczącej utworzenia w Warszawie Muru Pamięci. Mają znaleźć się na nim nazwiska odnalezionych i zidentyfikowanych ofiar wojen XX wieku na Ukrainie, w tym ofiar zbrodni wołyńskiej. Monumentowi ma towarzyszyć wieczny ogień.
Szef MON nazwał inicjatywę „pięknym gestem” i podkreślił, że polskie państwo nie może pozostawiać swoich obywateli bezimiennymi i pozbawionymi miejsca, w którym ich rodziny mogłyby zapalić znicz, złożyć kwiaty lub się pomodlić.
Prawda jako warunek europejskiej drogi Ukrainy
Podczas spotkania z dziennikarzami wicepremier został zapytany o zapowiedziany przez Prawo i Sprawiedliwość projekt uchwały sejmowej, która miałaby wyrażać sprzeciw wobec członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej. Wiceprezes PiS Przemysław Czarnek uzasadniał inicjatywę przypadkami gloryfikowania UPA przez ukraińskie władze.
Kosiniak-Kamysz odpowiedział, że rząd nie musi być do działania wzywany przez polityków opozycji. Przypomniał również, że to w czasie obecnej kadencji Sejmu ustanowiono 11 lipca państwowym Narodowym Dniem Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej.
Jednocześnie szef MON wyraźnie powiązał europejskie aspiracje Ukrainy z koniecznością zmierzenia się z historią. Jak mówił, bez prawdy nie będzie możliwa ani pełna przyjaźń, ani współpraca prowadząca do wspólnego sojuszu i Unii Europejskiej.
00:26 Władysław Kosiniak-Kamysz o drodze Ukrainy do Unii Europejskiej.mp3 Władysław Kosiniak-Kamysz o drodze Ukrainy do Unii Europejskiej. IAR/Informacyjna Agencja Radiowa/#Turkowska/w Mordań
MiG-i-29 za ukraińskie technologie dronowe
Po uroczystościach w Ołyce szef MON mówił również o rozmowach dotyczących przekazania Ukrainie kolejnych polskich samolotów MiG-29 w zamian za dostęp do rozwijanych przez stronę ukraińską technologii dronowych.
Według Kosiniaka-Kamysza Kijów powrócił do rozmów po wcześniejszym zawieszeniu negocjacji. Polska pozostaje otwarta na porozumienie, jednak oczekuje spełnienia zasady wzajemności i „prawdziwej solidarności”.
Wicepremier zadeklarował, że Polska może pomóc w ewentualnej modernizacji maszyn. Zastrzegł jednak, że koszty takich prac powinny zostać pokryte przez Ukrainę albo przez państwa sojusznicze zainteresowane wsparciem przedsięwzięcia.
00:30 Wicepremier mówił też o kwestii wymiany polskich MIG-ów na ukraińskie drony.mp3 Wicepremier mówił też o kwestii wymiany polskich MIG-ów na ukraińskie drony. IAR/Informacyjna Agencja Radiowa/#Turkowska/w Mordań
83 lata od krwawej niedzieli
11 lipca 1943 roku oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii przeprowadziły skoordynowane ataki na około sto polskich miejscowości na Wołyniu. Według szczegółowych ustaleń historyków fala zbrodni objęła tego dnia 97 wsi i kolonii oraz 13 majątków. Polacy byli mordowani także w kościołach podczas niedzielnych nabożeństw.
Krwawa niedziela była kulminacyjnym momentem ludobójstwa dokonanego przez OUN, UPA i współdziałające z nimi formacje na polskiej ludności cywilnej. Według najnowszych szacunków przytaczanych przez Instytut Pamięci Narodowej w latach 1939–1947 z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło ponad 120 tysięcy obywateli Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej, w tym około 60 tysięcy na Wołyniu.
11 lipca jest obchodzony jako Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Święto państwowe zostało ustanowione ustawą z 4 czerwca 2025 roku.
PAP/IAR/MON/UIPN/KPRM/IPN, bs