Warszawa stała się miejscem spotkania przedstawicieli białoruskiej diaspory z różnych krajów. W stolicy Polski rozpoczęła się V Konferencja Białorusinów i Białorusinek z całego świata. Wydarzenie potrwa od 1 do 2 maja i gromadzi organizacje, inicjatywy obywatelskie oraz przedstawicieli białoruskich środowisk emigracyjnych. Uczestnicy rozmawiają między innymi o legalizacji pobytu, dokumentach, edukacji, kulturze, wsparciu więźniów politycznych i dalszej koordynacji działań poza granicami Białorusi.
Otwierając konferencję, Swiatłana Cichanouska podkreśliła, że mimo represji i prób rozbicia białoruskiego ruchu demokratycznego, diasporze udało się zachować jedność i stworzyć system współpracy. Jak mówiła, Białorusini na emigracji mają dziś swoje przedstawicielstwa, misje, delegacje w zgromadzeniach parlamentarnych, programy pomocy i fundusze solidarności. Według liderki białoruskich sił demokratycznych system ten nie jest idealny, ale działa i przynosi efekty.
00:25 Warszawa- Swiatłana Cichanouska na Konferencji Białorusinów i Białorusinek z całego świata_1.mp3 Liderka białoruskich sił demokratycznych, prezydentka wolnej Białorusi podkreśliła, że w ciągu roku - dzięki wspólnej pracy i zaangażowaniu - udało się wiele osiągnąć. IAR/w Mordań
TŁUMACZENIE:
"Udało się również rozwiązać problemy związane z dokumentami i legalizacją pobytu w wielu krajach. W niektórych państwach zaczęto wydawać paszporty cudzoziemca, w innych uznano paszporty, które straciły ważność. Ten rok przyniósł też sukcesy polityczne. Niewielu przypuszczało, że Międzynarodowy Trybunał Karny rozpocznie sprawę przeciwko Alaksandrowi Łukaszence. Niewielu spodziewało się także takiego zwrotu w naszych relacjach z Ukrainą"
Cichanouska mówiła, że w ostatnim roku udało się rozwiązać część problemów związanych z dokumentami i legalizacją pobytu Białorusinów w wielu krajach. W niektórych państwach zaczęto wydawać paszporty cudzoziemca, w innych uznano białoruskie dokumenty, które straciły ważność. Liderka opozycji wskazała także na znaczenie nowych białoruskich dokumentów wydawanych z myślą o emigrantach oraz na polityczne sukcesy ruchu demokratycznego.
Warszawa: Swiatłana Cichanouska na Konferencji Białorusinów i Białorusinek z całego świata. Swiatłana Cichanouska/Telegram
Jednym z nich jest formalne śledztwo Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie domniemanych zbrodni przeciwko ludzkości popełnianych przez władze Białorusi. Prokuratura MTK ogłosiła 12 marca 2026 roku otwarcie postępowania dotyczącego sytuacji Białoruś/Litwa. Sprawa została wszczęta na podstawie wniosku Litwy, ponieważ część domniemanych czynów - mimo że dotyczy działań władz Białorusi - miała skutki na terytorium państwa będącego stroną Statutu Rzymskiego.
Swiatłana Cichanouska odniosła się również do relacji z Ukrainą, wskazując, że w tej sprawie nastąpił ważny zwrot. To jeden z tematów szczególnie istotnych dla białoruskich środowisk demokratycznych, ponieważ reżim Alaksandra Łukaszenki od początku pełnoskalowej rosyjskiej agresji na Ukrainę pozostaje bliskim sojusznikiem Kremla.
Szczególne miejsce w wystąpieniu liderki białoruskiej opozycji zajęła sprawa Andrzeja Poczobuta. Polsko-białoruski dziennikarz i działacz mniejszości polskiej został uwolniony 28 kwietnia po ponad pięciu latach więzienia na Białorusi. Jego sprawa od lat była symbolem represji wymierzonych w niezależnych dziennikarzy, działaczy społecznych i przeciwników reżimu Łukaszenki. Poczobut został skazany w 2023 roku na osiem lat kolonii karnej o zaostrzonym rygorze w procesie uznawanym przez Polskę i organizacje praw człowieka za polityczny.
Polski premier Donald Tusk wita polsko-białoruskiego dziennikarza Andrzeja Poczobuta po jego wyjściu z więzienia na Białorusi 28 kwietnia 2026 r. Polish Government's Office/Handout via REUTERS
00:14 Warszawa- Swiatłana Cichanouska na Konferencji Białorusinów i Białorusinek z całego świata_2.mp3 Swiatłana Cichanouska podkreśliła wagę uwolnienia więzionych przez reżim w Mińsku. IAR/w Mordań
TŁUMACZENIE:
"Szczególnie radosne były dla nas ostatnie dni, bo na wolność wyszedł nasz polsko-białoruski bohater Andrzej Poczobut. Po uwolnieniu mojego męża Siarhieja najczęściej to jego portet miałam ze sobą podczas wizyt i wystąpień"
Cichanouska podkreśliła, że ostatnie dni były dla białoruskiego ruchu demokratycznego szczególnie radosne właśnie z powodu uwolnienia Andrzeja Poczobuta. Przypomniała, że po uwolnieniu jej męża, Siarhieja Cichanouskiego, to portret polsko-białoruskiego dziennikarza najczęściej towarzyszył jej podczas spotkań, wizyt i wystąpień publicznych.
Liderka białoruskiej opozycji dziękowała wcześniej Polsce, Stanom Zjednoczonym i Unii Europejskiej za działania na rzecz uwolnienia Poczobuta. Zaznaczała jednocześnie, że około 900 osób nadal pozostaje za kratami z powodów politycznych. Według organizacji praw człowieka Wiasna w białoruskich więzieniach wciąż przetrzymywane są setki więźniów politycznych.
Uwolnienie Andrzeja Poczobuta nastąpiło w ramach wymiany więźniów między Polską a Białorusią. Według informacji podawanych przez władze i media w negocjacje zaangażowane były także Stany Zjednoczone oraz inne państwa regionu. Associated Press informowała, że wymiana objęła łącznie 10 osób i była częścią szerszych rozmów prowadzonych z udziałem kilku krajów.
Wątek Poczobuta pojawił się także w wypowiedzi wiceszefa polskiego MSZ Marcina Bosackiego. Polityk poinformował, że być może już w sobotę 2 maja prezydent Karol Nawrocki przekaże Andrzejowi Poczobutowi Order Orła Białego. Dziennikarz został uhonorowany najwyższym polskim odznaczeniem państwowym w listopadzie 2025 roku, ale z powodu uwięzienia nie mógł odebrać go osobiście.
00:15 Marcin Bosacki o odznaczeniu A.Poczobuta.mp3 Marcin Bosacki na antenie TVP Info mówił, że prezydent ma bardzo silną wolę wręczenia Andrzejowi Poczobutowi Orderu Orła Białego. IAR/TVP Info
Order Orła Białego nadawany jest za znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku Andrzeja Poczobuta odznaczenie przyznano za działalność na rzecz Polaków na Białorusi, walkę o prawa człowieka i niezłomną postawę wobec represji. Kancelaria Prezydenta informowała wcześniej, że order zostanie wręczony w najbliższym możliwym terminie.
Konferencja Białorusinów i Białorusinek z całego świata odbywa się za granicą po raz piąty. Po sfałszowanych wyborach prezydenckich w 2020 roku białoruski ruch demokratyczny działa głównie poza krajem, a Swiatłana Cichanouska – według opozycji i niezależnych analiz wyników z części komisji – była faktyczną zwyciężczynią tamtego głosowania. Władze w Mińsku utrzymały jednak Alaksandra Łukaszenkę u władzy, rozpoczynając masowe represje wobec uczestników protestów, działaczy, dziennikarzy i obrońców praw człowieka.
IAR/PAP/AP/PolskieRadio.pl/Pozirk/prezydent.pl/Centrum Europy, bs