AI Act to pierwsza na świecie regulacja prawna dotycząca sztucznej inteligencji na tak szeroką skalę. Jej głównym celem jest ochrona praw podstawowych i ograniczenie ryzyka związanego z wykorzystaniem AI.
– „AI Act jest pierwszym takim prawnym rozwiązaniem na całym świecie” – mówi dr Agata Jałosińska z Uniwersytetu SWPS, badaczka interakcji człowiek–komputer.
Regulacja ma chronić między innymi wolność, tożsamość oraz dane użytkowników. Chodzi również o przeciwdziałanie sytuacjom, w których sztuczna inteligencja mogłaby wykorzystywać informacje o człowieku do manipulowania nim. Od lutego 2025 roku obowiązuje między innymi zakaz tworzenia technologii wykorzystujących techniki mające na celu podprogowe oddziaływanie na użytkowników.
AI Act wszedł w życie w 2024 roku, a jego przepisy są wdrażane etapami. W Polsce 10 sierpnia 2026 roku weszła w życie ustawa o systemach sztucznej inteligencji, która przekłada europejskie regulacje na krajowe warunki. Przewidziano również możliwość składania skarg w związku z nieprawidłowym działaniem systemów AI.
Jedną z najważniejszych zmian, które dotyczą użytkowników, jest obowiązek oznaczania treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję. Od 2 sierpnia 2026 roku dotyczy to czterech rodzajów treści: audio, obrazu, wideo i tekstu.
– „Od drugiego sierpnia wchodzi obowiązek oznaczania treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję. Audio, obraz, wideo, tekst.” – wyjaśnia dr Agata Jałosińska z Uniwersytetu SWPS.
Oznaczenie powinno być czytelne dla odbiorcy, a jednocześnie możliwe do odczytania przez systemy komputerowe. Ma to znaczenie między innymi dla osób korzystających z narzędzi audiodeskrypcji oraz dla wyszukiwarek.
Drugą istotną zmianą jest obowiązek poinformowania użytkownika, że kontaktuje się ze sztuczną inteligencją, a nie z człowiekiem. Dotyczy to między innymi chatbotów tekstowych i głosowych. Dzięki temu użytkownik ma wiedzieć, z jakiego rodzaju źródłem informacji ma do czynienia.
– „Możemy włączyć to nasze krytyczne myślenie” – podkreśla dr Agata Jałosińska z Uniwersytetu SWPS.
Ekspertka wskazuje, że może to być szczególnie istotne w sytuacjach, w których AI generuje informacje mogące mieć wpływ na decyzje użytkownika. Przykładem może być aplikacja przygotowująca plan diety. Odbiorca powinien wiedzieć, że otrzymana treść została wygenerowana przez sztuczną inteligencję.
Regulacje dotyczą konkretnych rodzajów treści. Nie oznacza to więc, że każda funkcja wykorzystująca sztuczną inteligencję będzie wymagała takiego oznaczenia. W rozmowie jako przykład wskazano aplikacje służące do wyznaczania trasy, takie jak Google Maps.
Istotne jest także rozróżnienie między wykorzystaniem AI do celów prywatnych a działalnością profesjonalną. Z rozmowy wynika, że obowiązki związane z oznaczaniem treści dotyczą przede wszystkim profesjonalnego tworzenia i publicznego udostępniania materiałów. Nie każda osoba prywatna korzystająca z AI na własny, niezarobkowy użytek będzie więc traktowana w taki sam sposób.
Wyjątek może dotyczyć również informacji związanych z interesem publicznym, na przykład materiałów publikowanych przez instytucje. Jeżeli treść została przygotowana przy pomocy AI, ale następnie została sprawdzona i zredagowana przez człowieka, nie musi być oznaczana jako wygenerowana przez sztuczną inteligencję.
Kolejne przepisy będą dotyczyć tak zwanych systemów wysokiego ryzyka. Chodzi między innymi o wykorzystanie AI do profilowania, podejmowania decyzji kredytowych i ubezpieczeniowych, w edukacji oraz przy rekrutacji do pracy.
Ich wejście w życie zostało przesunięte na sierpień 2027 roku. Powodem są między innymi opóźnienia w przygotowaniu odpowiednich regulacji oraz systemów pozwalających wyjaśniać, na jakiej podstawie algorytm podjął konkretną decyzję.
AI Act ma przede wszystkim ograniczać ryzyko związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, a nie szczegółowo regulować sposób jej działania. W kolejnych latach należy spodziewać się dalszych przepisów i doprecyzowania zasad dotyczących najbardziej zaawansowanych systemów.
– „Ustawa na tym etapie daje nam znacznie większe poczucie bezpieczeństwa, znacznie większą wiarygodność informacji, z którymi mamy do czynienia” – podsumowuje dr Agata Jałosińska z Uniwersytetu SWPS.
pż