Czytaj także

Karel Čapek – pisarz i człowiek dużego formatu

Ostatnia aktualizacja: 09.01.2015 06:00

- Życie Čapka było krótkie, krótkie, ale intensywne - znawca literatury czeskiej Aleksander Kaczorowski. - Dzisiaj jest tak, że na Čapka patrzy się często nie przez pryzmat jego życia, a jego śmierci.

Karel Čapek, PAP/CTK (1.06.2009)

Posłuchaj

14'56 Całe życie poszukiwał prawdy – o Karelu Čapku mówi Aleksander Kaczorowski, aud. Hanny Bielawskiej z cyklu 'Biografie niezwykłe" (30.12.2003)

więcej

125 lat temu, 9 stycznia 1890 , urodził się Karel Čapek, jeden z najważniejszych pisarzy czeskich XX wieku. - Jego utwory, odpowiadają na pewne wyzwania epoki, a jednocześnie wciąż się bronią - zaznaczał w aud. Hanny Bielawskiej w 2003 roku literaturoznawca Aleksander Kaczorowski.
Zaangażowany politycznie
Jego ojciec był wiejskim lekarzem. Drobnomieszczańskie urodzenie jednak nie przeszkodziło Karelowi w karierze literackiej. Duży wpływ miał na niego jego starszy brat, również pisarz, ale i malarz. Pierwsze utwory bracia pisali nawet wspólnie.
To, co najciekawsze w życiu Karela Čapka zaczyna się po 30. W 1919 roku zostaje dziennikarzem i właśnie w tym zawodzie odnajduje swoje powołanie. Gazeta "Národní listy", w której popada w konflikt z prezydentem Tomášem Masarykiem. Wówczas Čapek rozstaje się z pismem i trafia do "Lidových novin".

Nz: Tomáš Masaryk i Karel Čapek, (1931), aut. nieznany, Wikipedia/dp

W mieszkaniu Čapka regularnie odbywają się spotkania intelektualistów i literatów. Tam też w końcu pojawia się prezydent Tomáš Masaryk. W trakcie kolejnych spotkań powstaje inicjatywa stworzenia książki, wywiadu-rzeki z Masarykiem. W wyniku długotrwałych rozmów powstaje 3-tomowa książka "Rozmowy z Masarykiem". Niestety zaangażowanie się Čapka w politykę nie przynosi mu pozytywnego odbioru. Jego czytelnicy już zawsze będą uważać go za tubę propagandową władzy.

Poszukiwał prawdy
– Čapek był od początku autorem z jednej strony zafascynowanym możliwościami, a z drugiej strony zagrożeniami, jakie niesie współczesna technika – podkreślał Aleksander Kaczorowski. – Potem to się nałożyło na zagrożenia płynące z pewnych ruchów społecznych: odnajdywał je w faszyzmie i komunizmie.
Jednak głównym zagadnieniem, które interesowało Karela Čapka było pojęcie prawdy. Temat ten dominował w jego twórczości prozatorskiej. Usilnie dążył on do poznania prawdy, sprawdzenia tego, ile prawd istnieje i czy mogą się one wykluczać lub uzupełniać. Podejmował tematy uniwersalne, aktualne, osadzone w ówczesnej sytuacji politycznej.
W okresie międzywojennym był najbardziej znanym czeskim pisarzem, ale nie tylko. Głos Čapka odbierany był także politycznie. Kiedy się okazało, że projekt państwa, który ma być demokratyczną ostoją na mapie Europy się nie sprawdza, falę krytyki zaraz po prezydencie Edvardzie Benešu przyjął Karel Čapek.
– Dla niego klęska międzywojennej Czechosłowacji, demokratycznego państwa, z którym tak dalece się utożsamił była czymś, czego on nie potrafił przeżyć – wspominał gość audycji.
W ostatnich miesiącach życia został zaszczuty. Zmarł na zapalenie płuc 25 grudnia 1938.
mb

Zobacz więcej na temat: Czechosłowacja Czechy Edward Benesz HISTORIA literatura Tomasz Masaryk

Czytaj także

Sentymentalna podróż Agnieszki H.

Ostatnia aktualizacja: 22.01.2014 15:07

- Agnieszka Holland zatoczyła artystyczne koło. Wróciła do tematu, od którego wiele lat temu wyszła - mówi Jacek Petrycki, współtwórca filmu "Powrót Agnieszki H.", z którym projekt Polska Światłoczuła właśnie rusza w trasę.

Agnieszka Holland na planie filmowymFoto: mat. promocyjne / Polska Światłoczuła

Posłuchaj

06'43 Sentymentalna podróż Agnieszki H. (Fajny film/Trójka)

więcej

Jacek Petrycki to wieloletni przyjaciel i operator Agnieszki Holland. - Pracuję z nią od czterdziestu lat. Razem robiliśmy debiut filmowy - "Aktorów prowincjonalnych", potem było pięć innych filmów, w tym produkcje zagraniczne - mówi gość radiowej Trójki.

Scenariusz napisała Krystyna Krauze, która skończyła tę samą szkołę filmową co Agnieszka Holland - FAMU w Pradze, tylko trzydzieści lat później. Wspólnie z Jackiem Petryckim są reżyserami obrazu opowiadającego o wybitnej polskiej reżyserce. - Krysia wpadła na pomysł, żeby zrobić film o Agnieszce w bardzo wąskim kontekście. Nie o Hollywood, nie o wielkich sukcesach zagranicznych, nie o gwiazdach czy popularnych serialach, ale o artystycznym kole, jakie zatoczyła, rozpoczynając swoją drogę w Pradze i - do zeszłego roku - kończąc ją tematem, z którego wyszła. To było niezwykłe - opisuje rozmówca Ryszarda Jaźwińskiego.

Rozmowy Ryszarda Jaźwińskiego z aktorami i ludźmi świata filmu na podstronach "Fajnego filmu" oraz "Trójkowo, filmowo" >>>

"Powrót Agnieszki H." to film-podróż. "Agnieszka Holland po latach jedzie do Pragi, by realizować tam "Gorejący krzew". Powrót ten staje się pretekstem do powstania filmu Krauze i Petryckiego. Współbohaterami dokumentu są też dwaj przyjaciele Agnieszki Holland z czasów studenckich: operator Andrzej Koszyk oraz dokumentalista Andrzej Zajączkowski. Powstał wielowymiarowy portret: osoby stanowczej, twórczej, ale też bardzo ciepłej i serdecznej. Okres czeski z pewnością miał na jej życie duży wpływ. Dzięki tej sentymentalnej podróży, możemy na moment wniknąć w ten świat i zrozumieć, jak ją ukształtował" - czytamy w materiałach prasowych.

Z filmem "Powrót Agnieszki H." Polska Światłoczuła odwiedzi widzów południowej Polski, a towarzyszyć jej będzie Jacek Petrycki.

Szczegóły trasy:

23.01 - Zabłocie, gm. Kodeń (Zakład Karny), godz. 18.00

24.01 - Opatów (Opatowski Ośrodek Kultury, ul. Partyzantów 13B), godz. 18.00

25.01 - Sanok (Galeria BWA, ul. Rynek 14), godz. 17.30

26.01 - Stary Sącz (Centrum Kultury i Sztuki, ul. Batorego 23), godz. 18.00

27.01 - Miasteczko Śląskie (GOK, ul. Srebrna 24) godz. 18:00

28.01 - Jaworzno (Wspólnota Betlejem, ul. Długa 6), godz. 18.00

"Fajny film" na antenie Trójki od poniedziałku do czwartku o godz. 10.45.

(mat. prasowe/mk/mp)

Zobacz więcej na temat: Agnieszka Holland Czechy FILM kino Praga

Czytaj także

Milan Kundera – biografia nie całkiem ukryta

Ostatnia aktualizacja: 07.02.2014 19:00

– Deklarując niechęć do mówienia o własnym życiorysie, Kundera prowadził literacką grę, wielokrotnie umieszczając w swoich książkach partie mniej lub bardziej jawnie autobiograficzne – mówił w Dwójce Leszek Engelking o pisarzu, który skończy w tym roku 85 lat.

Milan Kundera (1980 r.)Foto: Elisa Cabot /Flickr/CC

Posłuchaj

49'49 Aleksander Kaczorowski, Leszek Engelking oraz Andrzej Jagodziński rozmawiają o losach Milana Kundery i jego dzieł (Życie na miarę literatury/Dwójka)

więcej

Milan Kundera napisał kiedyś, że marzy o świecie, w którym prawo zmuszałoby pisarzy do zatajania tożsamości i używania pseudonimów. Jak twierdzi, byłyby z tego same korzyści: ograniczyłoby to radykalnie grafomanię, zredukowałoby agresywność w życiu literackim oraz - co dla niego było chyba szczególnie ważne - spowodowałoby zanik biograficznej interpretacji utworu. Jego zdaniem bowiem prawdziwego pisarza cechować powinna niechęć do mówienia o sobie samym.

Literat z lubością powtarza zdanie Flauberta: "artysta powinien mówić potomnym, że sam nie żył", a także wypowiedź Nabokowa: "nie znoszę wtykania nosa w cenne życie wielkich pisarzy". Pojawiający się w książkach Kundery oficjalny życiorys autora zawiera tylko dwie informacje: o tym, że urodził się w Czechosłowacji w 1929 r., i że od 1975 r. mieszka we Francji.

Jednak czy rzeczywiście biografię Kundery możemy wziąć w nawias, czytając jego książki? – Wydaje się, że w przypadku tego pisarza znajomość pewnych faktów z biografii pomaga zrozumieć niektóre jego dzieła – powiedział Leszek Engelking, poeta, tłumacz i znawca literatury czeskiej. – Wiemy na przykład, że to, co dzieje się z bohaterem "Żartu", to powtórzenie tego, co działo się z Milanem Kunderą. Ponadto artysta niejednokrotnie gra wprowadzaniem elementów własnego życiorysu do niektórych powieści. Możemy to stwierdzić, bo przecież wiemy coś o życiu Kundery – dodał.

– Kundera być może nie stałby się powieściopisarzem, gdyby nie urodził się w konkretnym miejscu i czasie – ocenił Aleksander Kaczorowski, tłumacz, eseista i dziennikarz. Czeski pisarz był autorem kultowym w Polsce lat 80. Czytelnikom imponowało, że artysta pochodzący ze środkowej Europy jest twórcą tak bardzo światowym. Leszek Engelking zwrócił uwagę, że dzięki swej biografii Milan Kundera mógł opowiedzieć o pokoleniowym doświadczeniu zaangażowania w komunizm i wielkiej porażce lewicowego projektu. Kompromitacja tych idei nie dotyczyła przecież tylko naszej części świata.

W audycji z cyklu "Życie na miarę literatury" łączyliśmy się także z Andrzejem Jagodzińskim, tłumaczem, wieloletnim dyrektorem Instytutu Polskiego w Pradze, dziś szefem takiejże instytucji w Bratysławie.

Audycję prowadzili Dorota Gacek i Andrzej Franaszek. Na pytania tzw. "kwestionariusza Prousta" odpowiedział Zbigniew Machej.

mc/jp

Zobacz więcej na temat: Czechy Francja komunizm literatura Milan Kundera

Jak rodziła się czeska Karta

Nie żyje węgierski reżyser Béla Tarr, twórca filmu "Szatańskie Tango"

Estetyka codzienności. Po co nam dobry design?

Polska kultura u progu 2026 roku. Ministra Marta Cienkowska w Dwójce

Archiwa Stowarzyszenia Instytut Literacki "Kultura" trafią do Polskiego Radia

Patroni 2026 roku. Obok Staszica czy Fogga jest też Polskie Radio. Brakuje pań

Luwr i Wersal droższe. Francja wprowadza wyższe ceny biletów