Gigant światowej poezji w dialogu z czytelnikiem. Wspomnienie Adama Zagajewskiego

Mija 5 lat od śmierci Adama Zagajewskiego - poety, eseisty, prozaika i tłumacza. Przez wiele lat wymieniano go jako kandydata do Literackiej Nagrody Nobla, a jego twórczość została przetłumaczona na niemal wszystkie najważniejsze języki świata. Entuzjastyczne recenzje "New York Timesa" uczyniły z Zagajewskiego najbardziej znanego, obok Czesława Miłosza i Stanisława Barańczaka, polskiego poetę.

Adam Zagajewski był jednym z liderów literackiego pokolenia '68. W sobotę 21 marca mija 5. rocznica śmierci wybitnego poety

Foto: Damian Klamka/East News

Adam Zagajewski urodził się w 1945 roku we Lwowie. W tym samym roku jego rodzina, na skutek akcji przesiedleńczej, wyjechała z miasta i osiedliła się w Gliwicach. Stamtąd Zagajewski wyjechał na studia do Krakowa.

Pokolenie '68 i Nowa Fala

Zadebiutował w 1967 r. na łamach "Życia Literackiego". Publikował także w "Odrze" i "Twórczości". W 1968 r. współtworzył krakowską grupę poetycką "Teraz", postulującą powrót do klarowności języka poetyckiego. Młodzi poeci domagali się zakorzenienia języka w codzienności, wzmocnienia jego wpływu na rzeczywistość. Zagajewski wraz z Julianem Kornhauserem stworzyli program ideowo-artystyczny formacji poetyckiej Nowa Fala, w którym apelowali o pokazanie w sztuce "świata nie przedstawionego".

Czytaj także:

• Adam Zagajewski: biografia pokazuje sztukę w rzece czasu
• Tadeusz Dąbrowski: Zagajewski opiewał okaleczony świat

Pierwsze książki poetyckie Zagajewskiego - "Komunikat" (1972) i "Sklepy mięsne" (1975) - stanowiły właśnie realizację nowofalowego postulatu mówienia prawdy o otaczającej rzeczywistości i obnażania fałszu oficjalnego języka. Po proteście wobec projektowanych zmian w Konstytucji PRL Zagajewski, związany z opozycją demokratyczną, został w 1975 roku objęty zakazem druku. W 1976 roku współtworzył i redagował niezależne pismo "Zapis". W 1982 roku wyjechał do Paryża, gdzie współpracował z miesięcznikiem "Kultura" i "Zeszytami Literackimi". Ze względu na pracę na uniwersytecie w Houston, sporo czasu spędzał także w Stanach Zjednoczonych. 

Poezja, eseje i proza

Pół roku po zamachu na World Trade Center Adam Zagajewski był współorganizatorem gali polskiej poezji współczesnej. - Ten wieczór nosił tytuł od jego wiersza "Spróbuj opiewać okaleczony świat". Uczestnicy występowali w porządku alfabetycznym, on na końcu. Recytowane przez Susan Sontag "Jechać do Lwowa" dostało największe brawa - wspominała w Dwójce po śmierci poety tłumaczka Renata Gorczyńska.

W dorobku Zagajewskiego są także dwie powieści: "Ciepło, zimno" i "Słuch absolutny", jednak to poezja i esej były preferowaną przez niego formą twórczości. - Nigdy nie tracił z horyzontu czytelnika. Pisał wiersze, które były formą dialogu - przekonywał na antenie Dwójki poeta Tadeusz Dąbrowski. 

Adam Zagajewski: wiersze przychodzą rzadko i niespodziewanie

Jest autorem takich zbiorów wierszy jak m.in. "List. Oda do wielości" (1983), "Jechać do Lwowa" (1985) oraz "Płótno. Paryż" (1990) "Ziemia ognista" (1994), "Trzej aniołowie" (1997), "Pragnienie" (1999), "Asymetria" (2014), "Lotnisko w Amsterdamie" (2016), "Prawdziwe życie" (2019). Uznaniem cieszą się również jego zbiory eseistyczne: "Dwa miasta" (1991), "Poeta rozmawia z filozofem" (2007) i "Substancja nieuporządkowana" (2019). 

- Czasami myślę, że wystarczy mocna herbata - ale nie wystarczy, że wystarczy ładny dzień albo deszczowy…. Nie ma jednak żadnej reguły, wiersze przychodzą rzadko i niespodziewanie. Są wyczekiwane i niespodziewane w tym sensie, że nie wiadomo, kiedy się pojawią – zwierzał się autor podczas jednego z wywiadów dla Programu 2 PR.

W 2002 roku Adam Zagajewski na stałe wrócił do Polski i do śmierci w 2021 r. mieszkał w Krakowie. Przez wiele lat jego nazwisko pojawiało się wśród kandydatur do Literackiej Nagrody Nobla. Entuzjastyczne recenzje "New York Timesa" uczyniły z niego najbardziej znanego, obok Czesława Miłosza i Stanisława Barańczaka, polskiego poetę. Jego twórczość została przetłumaczona na niemal wszystkie najważniejsze języki świata. Żył 75 lat.

***

IAR/Polskie Radio/Piotr Grabka