>>> Posłuchaj audycji „Źródła”
W audycji słuchamy nagranej w 1971 roku rozmowy ze Stefanem Kołazińskim, słynnym skrzypkiem ze Zdunkowa. Ale bohaterką wywiadu jest także jego córka, 21-letnia wówczas Wiesława Gromadzka (z domu Kołazińska). Jeszcze jako panienka Gromadzka nauczyła się od ojca grać na harmonii i tworzyła wraz z nim rodzinną kapelę. Ich zespół został wyróżniony Nagrodą im. Oskara Kolberga (2003), natomiast sama pani Wiesława jest m.in. laureatką radiowej nagrody Muzyka Źródeł z 2016 roku.
W archiwalnym nagraniu ojciec z córką opowiadają m.in. o tym, czy warto kobiecie muzykantce wychodzić za mąż i, jakie zalety płyną z muzykowania w kapeli z płcią żeńską.
Zobacz też:
- „Nie byłam bardzo zdolna, ale bardzo chciałam grać. Jak zaczełam, miałam pietnaście lat abo czternaście. Juz jednego kawałka sie nauczyłam, to jak chłopaki sie dowiedziały, musiałam iść i grać. Później sie wstydziłam, że jeden kawałek grałam. I po jednym, po jednym kawałku nauczyłam sie grać więcej. No i później na wesela, na zabawy, to na inne wioski, co sobota, co niedziela” wspominała Wiesława Gromadzka w jednej z audycji Radiowego Centrum Kultury Luowej.
Dola muzykanta
- Pochodzę z rodziny muzykanckiej Ojciec grał na skrzypcach, pojedynco. Jak już nie mógł grać, tak się ja wziąłem za te skrzypce. Ojciec grał pojedynco i miał bębenek i do tego jesce basy duze. Ale tym basistom i bębnistom nikt nie płacił – wspomina w nagraniu Stefan Kołaziński. – Nieraz na wesele szło się pieszo i wracało pieszo. Jak popadnie. Nie to co teraz – taksówkami.
Wesela
- Dawniej wszystkie wesela szły na pieszo do ślubu. Ile było. Nieraz, jak było 18 wesel, to osiemnastu skrzypistów szło i grało. I to wszystko razem szło do kościoła. A jak szli to grali, przeważnie takie obery do śpiewania:
A wesele, wesele, ale nie każdemu | A tylko pani młodej i panu młodemu…
A nikogo nie kocham, tylko muzykanta | A muzykant mi zagra ładnego kuranta…
Harmonie
- Jak nastały harmonie, to ja już wyszedłem z mody Przed wojną się zaczęły pojawiać te harmonie, ręczne przeważnie, „trzechrzędówki”. Kto tam był zamożny, bo to nietanie było, to kupił. Ja również sobie kupiłem tę ręczną. Nic mi z tego nie wychodziło. Bo jak skrzypista grałem jedną ręką, tak na tej harmonii. Tak ją rzuciłem i leżała do tej pory. Córka wzięła się za tą harmonię, trochę się nauczyła, przyszli kawalerowie, wzięli nas na zabawę. Wyszło galancie! Ale na tej harmonii nie mogła długo wygrać, bo ręce jej puchły. Kupiłem pedałową harmonię. I chodziliśmy po tych weselach, po zabawach. Dużo my nie brali – po tysiąc pięćset-tysiąc siedemset. Ale jak się trafiło na wesele takie „pańskie”, to rzucił jeden 200 złotych, 300, 500 za śpiewanie.
Córka
- Córka to się wprawiła do tego grania i do śpiewu. Dlatego nas tak bierą wszędzie. Gdzie to nas zobaczą kawalerowie, to nas brali. Nie było niedzieli, żebyśmy nie grali! A nieraz to tak popadło, że jak my pojechali w sobotę na południe, wracaliśmy we wtorek. Bo pojechali my na zabawę, a z zabawy na wesele.
W naszych stronach nie zdarzyło się, żeby to panienka grała na harmonii. No i tak nas tak bierą, bo wszyscy chcą zobaczyć, jak to panienka gra. I grali my już w Odrzywole, w Sadach, na Pomorzu, w Bydgoskiem. I tak jeden drugiemu mówi i jeździmy po tych weselach… Ale na zabawach to więcej ja muszę się nagrać, bo tak – ona tańcuje, a ja na samych skrzypcach muszę grać. To nieraz się tak nagrałem, że usnąłem! A ją jak kawalerowie wzięli – tańcowali i tańcowali. A ja musiał dwie-trzy godziny grać!
- No, chodzę z tatusiem grać. Pójdzie się na zabawę, to prosi cię taki kawaler, żeby zabawić się z nim. Szkoda mi tatusia, żeby się mordował grać. Ale tu mi szkoda kawalera! A jeszcze jak fajny kawaler? To idę się zabawić z nim. I tak mi schodzi – dopowiada 21-letnia wówczas Wiesława.
- Miała szczęście do kawalerów, bo tak wszyscy koło niej tam „zaharywali”. Jak przychodził, to się go potrzymało z pół roku, z rok. Jak się widziało, że już się już tam zaczyna, że chciał żenić, to się go tam na bok odwaliło, a drugiego się przyjmowało. Znowu, żeby się tam trochę… I go się potrzymało znowu jakiś czas. Ale że już to za długo, bo się zaczęli ludzie „turchać”, że ich się wyzyskuje… A do tego to bałem się, żeby nie została starą panną, żeby kawalerowie się nie zgniewali. Nie wiedziałem, co z nią zrobić – bo teraz to już nie przyjdą na żadną zabawę, jak to po żonatą? A kiedyś to przychodzili. I pieniędzy było, i wina. Bo się naschodziło kawalerki, to po „specyk”, to na zadatek… A teraz to już takiego życia nie będzie. Przepadło. Ale trzeba było ożenić. Bo, jak to mówią, poza dwadzieścia lat jak ma panna, to już wychodzi z mody. Trochę się bałem tego… Ale mógłbym jeszcze był przetrzymać tak ze dwa-trzy lata…
Członkowie Kapeli Kołazińskich; fot. Nagroda im. O. Kolberga
Kapela Rodzinna Kołazińskich była jedną z najstarszych i ostatnich czynnych kapel weselnych w okolicach Przysuchy. Nestor kapeli, Stefan Kołaziński (ur. 1923 r., zmarł w 2010 r.) gry na skrzypcach uczył się od ojca Michała. W 1938 r. stworzyli kapelę, grali na weselach i zabawach. Po śmierci ojca (w 1944 r.), syn kupił harmonię pedałową, przeznaczając ją dla swojej córki Wiesławy (ur. 1949). Sam uczył ją gry i od 1962 r. tworzyli kapelę weselną. Od 1970 r., przez kilkanaście lat, kapela Kołazińskich grała w poszerzonym składzie: Stefan Kołaziński na skrzypcach, Wiesława Gromadzka na harmonii pedałowej, Jan Plaskota na bębenku. Przyśpiewki i wyrywasy śpiewała W. Gromadzka i wnuczka S. Kołazińskiego – Agnieszka Socha. Stali się najpopularniejszą kapelą weselną. Szczególne uznanie budziła kobieta – harmonistka, jej umiejętność śpiewania od harmonii orazżywiołowe wykonywanie przyśpiewek, pełnych wigoru, dowcipu i rubaszności. [mat. Nagroda im. Oskara Kolberga, Adolf Krzemiński]
***
Tytuł audycji: Źródła
Poprowadzi: Magdalena Tejchma
Data emisji: 29.10.2026
Godzina emisji: 12.00
Opracowanie Monika Gigier