"Człowiek zbuntowany" Alberta Camusa. Czy bunt może nadać życiu sens?

Ostatnia aktualizacja: 13.11.2026 09:30
W cyklu "To się czyta" tym razem sięgamy po esej Alberta Camusa "Człowiek zbuntowany". To filozoficzne rozważania francuskiego pisarza nad źródłami ludzkiego buntu, sprzeciwu wobec absurdu i śmierci, a także nieustannego poszukiwania sensu życia, wolności i sprawiedliwości.
Wybrane fragmenty Człowieka zbuntowanego Alberta Camusa, w tłumaczeniu Joanny Guze, czyta Sławomir Grzymkowski
Wybrane fragmenty "Człowieka zbuntowanego" Alberta Camusa, w tłumaczeniu Joanny Guze, czyta Sławomir GrzymkowskiFoto: Krzysztof Świeżak / Polskie Radio

Kto to jest człowiek zbuntowany?
Jest to człowiek, który mówi: nie. Odmawia zgody, ale się nie wyrzeka: to również człowiek, który od pierwszej chwili mówi: tak.
Niewolnik, któremu rozkazywano przez całe życie, stwierdza nagle, że nowy rozkaz jest nie do przyjęcia… 

Tak zaczyna się jeden z najgłośniejszych esejów Alberta Camusa pt. "Człowiek zbuntowany", traktujący o historycznych i metafizycznych źródłach buntu. Opublikowany po raz pierwszy w 1951 roku, w przekładzie Joanny Guze, teraz w nowej wersji przejrzanej i poprawionej ukazuje się nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego. Wydawnictwo zapowiada też przygotowywane do druku kolejne tomy esejów: "Mit Syzyfa" i "Eseje wybrane".

Albert Camus w "Człowieku zbuntowanym" parafrazuje słowa Kartezjusza "buntuję się, więc jestem", bo "ten, który milczy, godzi się na okrutny porządek świata". Bunt zawiera w sobie dynamikę, chęć działania, i wyjście poza krępujące ograniczenia. Człowiek poświęcając swoje życie dla jakiejś idei (nawet umierając dla niej), pokazuje, że jest ona więcej niż jednostkowa – bo nosi znamiona uniwersalizmu. Bunt może wypływać także z empatii. Dzieje się tak, gdy ktoś staje w obronie uciśnionego, nie wyrażając zgody na jego złe traktowanie.

Camus wiele miejsca poświęca buntowi metafizycznemu, czyli niezgodzie na kształt zastanego świata, paradoksalnie, buntuje się w imię porządku, stara się przezwyciężać siły zakłócające ludzkie życie. Człowiek nie chce żyć w "pozycji niewolnika", bo pragnie stałego punktu odniesienia. Woli "raczej umrzeć stojąc, niż żyć na kolanach".

Wybrane fragmenty tej niełatwej lektury czyta na antenie Dwójki Sławomir Grzymkowski.

***

Tytuł audycji: To się czyta

Przygotowanie: Elżbieta Łukomska

Data emisji: 16-20.11.2026

Godz. emisji: 9.30

Czytaj także

Mathias Énard "Zona". Panoramiczna opowieść o wojnie i przemocy

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2026 09:40
"Zona" Mathiasa Énarda to wielowątkowa powieść o wojnie, przemocy i pamięci, rozgrywająca się na tle burzliwej historii regionu Morza Śródziemnego. Jej bohater, były najemnik i agent francuskiego wywiadu, podczas podróży z Mediolanu do Rzymu powraca pamięcią do wydarzeń, w których sam uczestniczył. Po powieść francuskiego pisarza sięgnęliśmy w cyklu "To się czyta".
rozwiń zwiń
Czytaj także

Tomasz Stawiszyński: nie da się rozmawiać o sensie życia, nie rozmawiając o śmierci

Ostatnia aktualizacja: 30.10.2026 14:54
– Ta książka wyrasta z przekonania, że żyjemy dziś w epoce kryzysu sensu. Niewątpliwie jest w nas głęboka potrzeba refleksji nad kwestiami fundamentalnymi, bo kultura trochę o tym zapomniała. Wszystko dookoła dzieje się tak szybko, jest tak intensywne, tak sformatowane i ukierunkowane na ekonomię, że te rzeczy umykają – mówił filozof Tomasz Stawiszyński. O jego nowej książce "Szukając sensu. Ważne teksty filozoficzne (i nie tylko)" rozmawialiśmy na antenie Dwójki.
rozwiń zwiń