Kiedy kankles spotyka txompe

„Después de llover” to spotkanie litewskich kanklės i mapuczańskiego txompe, z nimi Indrė Jurgelevičiūtė i Eli Wewentxu tworzą muzykę zawieszoną między światami, w której surowość spotyka się z delikatnością, a tradycja zyskuje nowe, współczesne brzmienie.

Fragment okładki płyt "Después de llover"

Foto: .

Kanklės i txompe to dwa instrumenty wywodzące się z odległych od siebie kultur. Kanklės to tradycyjny litewski instrument strunowy z rodziny cytr bałtyckich, spokrewniony z łotewskim kokle, estońskim kannel i fińskim kantele. Jego korzenie sięgają dawnych tradycji ludów bałtyckich. Przez stulecia towarzyszył pieśniom ludowym, obrzędom i domowemu muzykowaniu, a z czasem stał się jednym z najważniejszych symboli litewskiej kultury muzycznej. Instrument ma delikatne, rezonujące brzmienie, które sprzyja zarówno medytacyjnym melodiom, jak i bardziej złożonym formom współczesnym.

Txompe jest natomiast tradycyjnym instrumentem ludu Mapuczów zamieszkującego południowe Chile i Argentynę. Należy do rodziny drumli (jaw harp). Pierwotnie wykonywano go z bambusa colihue, później również z metalu. Dźwięk powstaje poprzez wprawianie w drganie elastycznego języczka, podczas gdy jama ustna muzyka działa jako rezonator. W kulturze Mapuczów txompe pełnił funkcje zarówno muzyczne, jak i związane z przekazem pamięci oraz więzią z terytorium i naturą.

Współczesną ambasadorką kanklės jest Indrė Jurgelevičiūtė – litewska śpiewaczka, kompozytorka i instrumentalistka, która od szóstego roku życia gra na tym instrumencie. Osadzona zarówno w tradycji litewskiej, jak i w jazzie oraz folku, łączy archaiczne pieśni ludowe z ambientem, improwizacją i współczesnymi brzmieniami. Jako współtwórczyni zespołu Merope buduje muzyczne mosty między tradycją a współczesnością, traktując kanklės nie tylko jako instrument folklorystyczny, ale także jako źródło nowych barw dźwiękowych.

 Indrė Jurgelevičiūtė gra z Raphaelem Rogińskim

 Indrė Jurgelevičiūtė w Merope 

Z kolei Eli Wewentxu, artysta pochodzenia mapuczańskiego z Wallmapu, wykorzystuje txompe w dialogu ze skrzypcami, elektroniką, nagraniami terenowymi i sound artem. Wykształcony jako skrzypek, rozwija praktykę artystyczną opartą na pamięci miejsca, historii rodzinnej i relacji z ziemią. W swoich projektach, takich jak „Narraciones de un Retorno”, łączy txompe ze skrzypcami, tworząc współczesny język muzyczny zakorzeniony w kulturze Mapuczów, a jednocześnie otwarty na eksperyment i improwizację.

Dwójka artystów pokazuje, że tradycyjne instrumenty mogą być nie tylko nośnikami historii i tożsamości, ale także narzędziami współczesnej ekspresji artystycznej. Dzięki ich twórczości kanklės i txompe wykraczają poza folklor, stając się częścią języka muzyki eksperymentalnej i improwizowanej.

„Después de llover” („Po deszczu”) to muzyka, która przypomina chwilę po ulewie – moment, gdy świat nagle cichnie, wszystko na chwilę się zatrzymuje, a powietrze staje się przejrzyste i pełne nowych dźwięków. To album oszczędny i akustyczny, zbudowany z subtelnych gestów i wybrzmień. Instrumenty nie dominują, nie narzucają się słuchaczowi, lecz pozostawiają przestrzeń dla ciszy i rezonansu. Delikatne elektroniczne tło nadaje im niemal magiczny wymiar, rozszerzając ich naturalne brzmienie i przenosząc je w sferę snu, wspomnienia czy wyobraźni.

Szczególną rolę odgrywają skrzypce Eli Wewentxu i kanklės Indrė Jurgelevičiūtė. Skrzypce często nie są prowadzone smyczkiem, lecz wydobywane poprzez dotykanie i szarpanie strun palcami, tworząc punktowe, pojedyncze dźwięki. Dopiero pod koniec albumu pojawiają się dłuższe, przeciągłe frazy smyczkowe, które otwierają nową perspektywę brzmieniową. Kanklės rezonują szeroko i przestrzennie, nadając muzyce oniryczny, niemal baśniowy charakter. W finałowych momentach do instrumentów dołącza także śpiew Indrė, subtelnie dopełniając całość.

To muzyka ulotna, zawieszona pomiędzy światami i tradycjami – spotkanie instrumentów wywodzących się z odległych kultur, które jednak przenikają się tu w sposób naturalny i spójny, tworząc nową, nieoczywistą jakość.

Jakub Knera

 

Eli Wewentxu & Indrė Jurgelevičiūtė

Después de llover

[Stroom, 2026]

  

***

Więcej recenzji - w naszym dziale Słuchamy.