To, czego potrzebujesz: lira korbowa. Nowa płyta Pawła Płoskonia

Lira korbowa to fascynujący instrument. Nietypowy, dość rzadko spotykany, ale zakorzeniony w europejskiej kulturze. Wiekowy, ale nadal nowoczesny, ciągle się zmieniający. Kojarzony przede wszystkim z muzyką tradycyjną i ludową, ale mający korzenie w liturgii, a dziś można go znaleźć w tak rozmaitych gatunkach jak muzyka elektroniczna, rock psychodeliczny, muzyka eksperymentalna czy wreszcie metalem.

Paweł Płoskoń – lirnik, kompozytor i dyrygent. Łączy tradycję z nowoczesnością, tworząc własny, rozpoznawalny język muzyczny liry korbowej.

Foto: mat. pras.

Przez lata była nieobecna, zapomniana w europejskiej muzyce – w zasadzie swojego miejsca nie utraciła tylko we Francji – od dłuższego czasu przeżywa swój renesans. Również w Polsce, wystarczy wspomnieć Malwinę Paszek, Joachima Mencela, Kromleh czy wreszcie Pawła Płoskonia.

Przed „Covalence” była epka „Lira Polska”, wprawka z polską tradycją przed EXPO w Osace, na której Paweł grał z Tołhajami. Na tym minialbumie Paweł już pokazał, że lira korbowa to instrument o wielu twarzach, że można się na nim zmierzyć z tradycją w sposób całkowicie nowoczesny. Bo też lira jest instrumentem, który tak mocno kojarzy się ze średniowieczem, że trudno z tej pułapki uciec. Płoskoniowi udało się to na samym początku. Na tegorocznej Nowej Tradycji Paweł zdobył nagrodę im. Czesława Niemena za wybitną osobowość artystyczną. Podobnie jak tegoroczna zwyciężczyni konkursu Karolina Matuszkiewicz, Płoskoń postanowił eksplorować nieortodoksyjne techniki gry, wydobyć ze swojego instrumentu całkiem nowe dźwięki, pokazać nie tylko swoją biegłość w grze na instrumencie, ale też nadać mu własne miejsce w muzyce jak najbardziej współczesnej, bez niepotrzebnego „skansenowania”, że mają swoje miejsce poza folkiem i tradycją.

CZYTAJ TEŻ: Paweł Płoskoń i lira korbowa w nowej muzyce polskiej

Może dlatego na „Covalence” Paweł nie gra oberków i kujawiaków, ucieka od taneczności. Świadomie odchodzi od tradycji, zbliża się do – trzeciego po ekstremalnym metalu i jazzie – polskiego muzycznego towaru eksportowego, czyli muzyki określanej pojęciem contemporary classical. Wyrastającej z zachodniej muzyki poważnej – Paweł przecież jest akademikiem – ale idącej do szerokiej publiczności, przystępnej, atmosferycznej i filmowej. Bliżej Pawłowi na debiucie do Stefana Wesołowskiego, Dobrawy Czocher, Resiny czy Hani Rani niż do wiejskich potańcówek. Jego lira korbowa i kompozycje idealnie wpisują się w ten nurt, emanują tą charakterystyczną melancholią. To kraina, w której trwa wieczny listopad, zamglony, lekko depresyjny, choć z przebłyskami słońca. Zanurzona w pogłosach lira, mikrofony wyłapujące najdelikatniejsze dotknięcie strun czy kliknięcia tangentów, to wszystko techniki, które Paweł pewnie podpatrzył u „współczesnych klasyków” i wzbogacił nimi swój muzyczny język.

Inną nazwą liry korbowej jest symfonia i Płoskoń swoją grą, nietypowymi technikami, modyfikacjami instrumentu – lira to bardzo plastyczny instrument, daleki od uzyskania końcowej formy – sprawia, że faktycznie brzmi on jak cała orkiestra. Zwykle lira brzmi jak połączenie altówki i dud, w rękach Pawła zmienia się w harfę, cytrę, organy, skrzypce. Gra pizzicato, wykorzystuje struny basowe, przetwarza dźwięki liry, bardzo zręcznie wplata brzęczące brzmienie psa. Jego lira brzmi jednocześnie jak powinna, a z drugiej czasem trudno uwierzyć, że to tylko jeden instrument. Podobnie grają Guilhem Desq czy Joachim Mencel, jednak Płoskoń idzie własną drogą, mniej efektowną, a bardziej zamyśloną. Każdy dźwięk jest po coś, daleko Pawłowi do wirtuozerii dla samej wirtuozerii. Zresztą jego kunszt jest wyciszony, polega bardziej na tworzeniu intymnej, poruszającej atmosfery niż zręczności (choć przecież potrafi grać na lirze jak nikt inny). Najbliżej mu do folku w „I see...”, choć to folk bretoński, przesiąknięty wiecznie padającą mżawką i słonymi łąkami, jego lira brzmi w nim jak najprawdziwsze dudy.

„Covalence”, czyli kowalencja, termin wzięty z fizyki, oznaczający rodzaj wiązań atomowych dla Pawła stała się metafora relacji międzyludzkich, więzi, jakie powstają. Choć to album tylko na jeden instrument, nie jest wsobny, Płoskoń nie zamyka się w swoim hermetycznym świecie. Najważniejsze są na nim emocje, czasem trudne jak strata czy żałoba – najmocniej wyczuwalne w dronowym „How?”. Czasem to zachwyt, jak w „...her”. „Covalence” to nie tylko studium szerokich możliwości liry korbowej, ale przede wszystkim opowieść o życiu.

Michał Wieczorek

„Covalence”

2026 

Ocena: 5/5

 ***

Więcej recenzji - w naszym dziale Słuchamy.