Nowy rząd Ukrainy bez popularnego ministra obrony [FELIETON]

Największą intrygą już drugiej w ciągu ostatniego pół roku rekonstrukcji ukraińskiego rządu nie była osoba premiera, a ministra obrony. Jeszcze w niedzielę, gdy prezydent Zełenski podziękował za pracę dotychczasowej szefowej rządu Julii Swyrydenko, wydawało się kolejna rotacja przejdzie dość gładko. Była już premier miała objąć stanowisko ambasadora w USA, a jej miejsce miał zająć dotychczasowy szef państwowego koncernu energetycznego Naftohaz Serhij Korecki – utalentowany menager bez zaplecza politycznego. Połowa tek miała pozostać przy dotychczasowych właścicielach, druga połowa ich zmienić, także z powodu podziału niektórych superresortów na mniejsze. Miało być bez większych kontrowersji strukturalnych czy personalnych.

Ludzie protestują przeciwko decyzji prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o zastąpieniu Mychajły Fiodorowa na stanowisku ministra obrony w obliczu ataku Rosji na Ukrainę, Lwów, Ukraina, 16 lipca 2026 r.

REUTERS/Roman Baluk

Gładko jednak nie poszło. Choć rząd uzyskał prawie konstytucyjną liczbę głosów w czasie głosowania 16 lipca, zarzewiem problemów stała się osoba cenionego ministra obrony Mychajła Fedorowa. Zełenski, w odróżnieniu od dużej części społeczeństwa obywatelskiego, części prezydenckiej partii i licznych wojskowych, w kolejnym wojennym gabinecie go nie widział. Powodem miał być ostry spór personalny ministra z Głównodowodzącym Sił Zbrojnych Ukrainy gen. Ołeksandrem Syrskim. Obaj panowie mieli się od miesięcy nie dogadywać, reprezentując inne pokolenia, filozofie i rozumienie wojny, a konflikt między nimi wyeskalował do sytuacji, w której nie byli w stanie ze sobą rozmawiać bez moderacji prezydenta. Ten, jak stwierdził, musiał spór przeciąć. Lecz zamiast dymisji niepopularnego generała, krytykowanego za szafowanie życiem żołnierzy pomimo problemów z mobilizacją, pozbył się cenionego i popularnego ministra obrony. Fedorow zasłużył się nie tylko reformami w sektorze zamówień dla armii, uporządkowaniem pracy ministerstwa, czy dronizacją ukraińskiego wysiłku zbrojnego, ale przede wszystkim przez ostatnie siedem lat – od wejścia do rządu w 2019 r. jako minister transformacji cyfrowej – cyfryzacją usług publicznych, w tym stworzeniem i rozwinięciem aplikacji Dija (ukraiński odpowiednik e-obywatela, lecz świadczący więcej usług).

W efekcie zamiast gładkiej operacji politycznej, Zełenski uzyskał chaos. Zamiast efektu nowego otwarcia, jakże potrzebnego w wojennym czasie bez wyborów, fala krytyki w mediach i pikiety protestacyjne na ulicach. Podobnie jak w ub.r. w lipcu, gdy ukraińska młodzież protestowała przeciwko ograniczeniu niezależności instytucji powołanych do walki z korupcją, obecnie, także w wypisane markerami na tekturze, dominują hasła obrony Fedorowa i krytyki Syrskiego. To pretekst, by kolejny raz wyrazić swój sprzeciw wobec decyzji godzących w reformy i chroniących układy korupcyjne na samej górze.

Ludzie protestują przeciwko decyzji prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o zastąpieniu Mychajły Fiodorowa na stanowisku ministra obrony w związku z atakiem Rosji na Ukrainę, Kijów, Ukraina, 17 lipca 2026 r. REUTERS/Thomas Peter

Wydaje się też, że to duże pieniądze i wielka polityka były prawdziwymi powodami rezygnacji z Fedorowa. Pół roku jego rządów w ministerstwie obrony przyniosło znaczące zmiany w systemie przetargów, kwalifikacji sprzętu i uzbrojenia, a także oceny sytuacji pola walki. Biznesowa logika Fedorowa weszła w konflikt z modus operandi wojskowych, a działania na rzecz oszczędności i wyeliminowania korupcji nie spodobały się układowi biznesowemu, który otorbił armię i czerpał dodatkowe profity sprzedając produkty niższej jakości lub zawyżając ceny. Choć brakuje na tym etapie dowodów, tajemnicą poliszynela jest, że wart kilkadziesiąt miliardów dolarów rocznie budżet zamówień obronnych jest łakomym kąskiem, a druga odsłona tzw. Afery Midasa dotycząca spółki Fire Point pokazała jak blisko najwyższych władz znajdują się niektóre podmioty sektora. Fedorow mógł nacisnąć na odcisk i połamać schematy korupcyjne, co być może nie spodobało się w otoczeniu prezydenta.

ZDJĘCIE ARCHIWALNE: Minister obrony Ukrainy Mychajło Fiodorow przemawia na wspólnej konferencji prasowej w Kijowie na Ukrainie, 1 lipca 2026 r. REUTERS/Alina Smutko/File Photo

Choć układ władzy na Ukrainie się nie zmieni i Biuro Prezydenta, bądź sam prezydent, będą decydować o najważniejszych kwestiach, niektóre personalia nowych członków rządu pokazują cele i tendencje polityczne. Poza krótką ławką kadrową celem nominacji Koreckiego jest solidne przygotowanie Ukrainy do być może najtrudniejszej zimy w czasie wojny. Wywodzi się on z biznesu energetycznego, ma też niepodważalne osiągnięcia w menedżerowaniu państwowymi gigantami energetycznymi, więc jego zadaniem nr 1 jest przetrwanie zimy z jak najmniejszymi stratami.

Wymiana Tarasa Kaczki na Wsewołoda Czencowa na stanowisku wicepremiera ds. integracji euroatlantyckiej pokazuje priorytet instytucjonalnego zbliżenia Ukrainy z Europą. Czencow jest kadrowym dyplomatą, fachowcem od integracji europejskiej, więc tu kosztem zmiany nie jest jakość. Charakterystyczna jest z kolei nominacja Witalija Kima, gubernatora obwodu mikołajowskiego, na ministra ds. weteranów. Choć sam nim nie jest, cieszy się sporą popularnością na Ukrainie i, wraz m.in. z rozpoznawalnym merem Charkowa Ihorem Terechowem, wchodzi do Stowarzyszenia Miast Przyfrontowych. To nowa struktura, współpracująca z władzą, mająca być przeciwwagą i konkurencją dla skonfliktowanych z prezydentem merów Kijowa czy Dnipra. Wreszcie z powodu awantury o Fedorowa, co najmniej do kolejnego posiedzenia parlamentu, Ukraina nie ma ani ministrów obrony, ani spraw zagranicznych.

Mianowanie cenionego Fedorowa szefem resoru obrony w styczniu br. miało być „PR-owym bandażem” na tzw. Mindiczgate – olbrzymi skandal korupcyjny w najbliższym otoczeniu Zełenskiego. Zmiótł on wszechwładnego szefa jego Biura Andrija Jermaka, którego zastąpił popularny gen. Kyryłło Budanow. Operacja była skuteczna – rankingi prezydenta rosły, a w systemie zabezpieczenia sił zbrojnych pojawiły się rozwiązania budujące wewnętrzną siłę Ukrainy w wojnie z Rosją. Teraz otoczenie Zełenskiego nie wymyśliło żadnego „bandaża”. Prezydent wychodzi z konfliktu wizerunkowo osłabiony, a kraj wchodzi w trudny okres jesienno-zimowy.

Tadeusz Iwański - kierownik Zespołu Białorusi, Ukrainy i Mołdawii w Ośrodku Studiów Wschodnich. W latach 2006-2011 pracował w Polskim Radiu dla Zagranicy

W Polskim Radiu dla Zagranicy stawiamy na różnorodność opinii i otwartą dyskusję. Tekst reprezentuje osobiste zdanie Autora i nie musi być tożsamy z oficjalną linią redakcyjną