Kluczowe wyzwanie: przetrwanie języka
Jak podkreśliła rozmówczyni, najważniejszym celem jest dziś samo zachowanie języka polskiego na Litwie. W jej ocenie decydującą rolę odgrywa system edukacji, a zwłaszcza utrzymanie i rozwój polskiego szkolnictwa.
– Najważniejsze wyzwanie jest takie, żeby w ogóle ten język polski na Litwie zachować – zaznaczyła.
Szkoły muszą konkurować o ucznia
Jednym z głównych problemów jest konkurencja ze strony szkół litewskich. Dyrektorzy i nauczyciele wskazują na potrzebę skutecznego przyciągania uczniów do placówek z polskim językiem nauczania.
Choć pojawiają się postulaty dotyczące lepszego wyposażenia szkół, dr Starakiewicz-Krawczyk zwraca uwagę, że infrastruktura często nie odbiega od standardów w Polsce. Jej zdaniem większe znaczenie mają atrakcyjne formy nauczania.
Wśród propozycji pojawiają się m.in. wyjazdy edukacyjne do Polski czy rozwój projektów polsko-litewskich, które mogłyby zwiększyć zainteresowanie uczniów i rodziców.
„Bon Pierwszaka” jako skuteczne narzędzie
Jednym z elementów wsparcia jest program „Bon Pierwszaka”, czyli wyprawka dla uczniów rozpoczynających naukę w szkołach polskich. Jak wynika z opinii środowiska, to rozwiązanie nadal spełnia swoją rolę i skutecznie zachęca rodziców do wyboru polskich placówek.
Dyrektorka Instytutu Rozwoju Języka Polskiego podkreśliła, że jeśli taka jest wola środowiska, program będzie kontynuowany, choć jednocześnie konieczne jest racjonalne gospodarowanie środkami.
Problem podręczników w języku polskim
Jednym z najpoważniejszych wyzwań pozostaje brak odpowiedniej liczby podręczników w języku polskim. Wynika to m.in. ze zmian w litewskiej podstawie programowej oraz opóźnień w tłumaczeniach.
Dodatkowo, jako język mniejszości, polski stanowi mniej atrakcyjny rynek dla wydawnictw, co przekłada się na wyższe ceny książek. Mimo wyższej subwencji dla szkół mniejszościowych, różnice te nie są w pełni rekompensowane.
Instytut Rozwoju Języka Polskiego wspiera szkoły poprzez dofinansowanie zakupu podręczników, jednocześnie wskazując, że zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa również na państwie litewskim.
Różnice między Litwą a Łotwą
W rozmowie poruszono także sytuację Polaków na Łotwie, gdzie warunki nauczania języka polskiego są znacznie trudniejsze. W wielu przypadkach ogranicza się ono do kilku godzin tygodniowo, a większość zajęć odbywa się w języku łotewskim.
To sprawia, że utrzymanie języka polskiego wśród młodego pokolenia jest tam jeszcze większym wyzwaniem.
Potrzeba dialogu i realizacji zobowiązań
Dr Starakiewicz-Krawczyk podkreśliła również znaczenie dialogu z władzami litewskimi oraz realizacji zapisów traktatów międzynarodowych, które gwarantują mniejszościom narodowym prawo do edukacji w języku ojczystym.
Jak zaznaczyła, część problemów ma charakter obiektywny, jednak niektóre wynikają również z decyzji politycznych.
Zdaniem ekspertów przyszłość języka polskiego na Litwie zależy od skutecznego wsparcia edukacji, dobrze ukierunkowanych programów oraz współpracy międzynarodowej. Bez tych działań utrzymanie języka w kolejnych pokoleniach może okazać się coraz trudniejsze.
Z dr Urszulą Starakiewicz-Krawczyk, dyrektorką Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, rozmawiał w Wilnie Kamil Zalewski.