Dorastanie na pograniczu Polski i Niemiec, a obecnie życie w Holandii, pozwoliło dr Barbarze Bartczak doświadczyć na własnej skórze tego, co dziś nazywa „międzykulturowym Matrixem”. W rozmowie z Katarzyną Semaan autorka książki o tym samym tytule zdradza, dlaczego zrozumienie drugiego człowieka jest niemożliwe bez wcześniejszego „zanurkowania” we własny kod kulturowy.
Wiele osób zakłada, że dzieci wychowujące się w dwóch krajach adaptują się błyskawicznie. To prawda, ale dr Bartczak zwraca uwagę na drugą stronę medalu: poczucie odkorzenienia. „Będąc w okresie dorastania, na 100% nie byłam ani tu, ani tu. To odkorzenienie cały czas czułam” – wspomina dr Bartczak.
Z perspektywy czasu to właśnie to zawieszenie między światami stało się jej największą siłą. Pozwoliło jej patrzeć na rzeczywistość z szerszej perspektywy i dostrzegać mechanizmy, które dla osób żyjących w jednej kulturze są przezroczyste.
Czym jest Międzykulturowy Matrix?
To nie scenariusz filmu science fiction, ale nasza codzienność. Matrix to zbiór nieuświadomionych programów: co uznajemy za „dobre”, a co za „złe”? Co jest standardem, a co dziwactwem? Jak reagujemy na hierarchię w pracy?
Większość z nas nie myśli o tym na co dzień. Dopiero zderzenie z „innym” – sąsiadem z zagranicy czy zagranicznym kontrahentem – pokazuje, że nasze prawdy wcale nie są uniwersalne.
Dr Bartczak od 20 lat „naprawia” komunikację i twierdzi, że największym wrogiem nie jest bariera językowa, ale różnice w definiowaniu pojęć. Przykład? Słowo „problem”. W jednej kulturze to wyzwanie, które rozwiązuje się przy kawie w 5 minut. W innej to poważny kryzys, wymagający zwołania całego sztabu ludzi.
Gdy spotykają się te dwa podejścia, dochodzi do spięcia, którego nie rozwiąże nawet najlepszy tłumacz. Dlaczego? Bo problem nie leży w słowniku, ale w naszych głowach.
„Zrozumienie innych zaczyna się od zrozumienia siebie” – to najważniejsza lekcja od dr Barbary Bartczak. Zanim ocenisz zachowanie obcokrajowca, przyjrzyj się własnemu kodowi kulturowemu. Być może to, co Cię drażni u innych, jest tylko lustrem Twoich własnych, nieuświadomionych założeń.
Zachęcamy do odsłuchania załączonego nagrania!