Redakcja Polska
Dodaj w Google

Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google, aby nasze wiadomości wyświetlały Ci się na górze wyników wyszukiwania

"Język bez granic. Wolontariusze polskości". Ważna misja Instytutu Rozwoju Języka Polskiego - partnera polskich szkół na świecie

20.11.2026 09:38
Około 700 szkół polonijnych, blisko 5 tysięcy nauczycieli i tysiące dzieci oraz młodych ludzi uczących się języka polskiego poza granicami kraju. Za tymi liczbami kryje się ogromna praca społeczna, zaangażowanie rodziców, nauczycieli i wolontariuszy, którzy dbają o to, by kolejne pokolenia Polaków mieszkających za granicą zachowały więź z językiem, kulturą i krajem swoich przodków. Ważnym partnerem tych działań jest Instytut Rozwoju Języka Polskiego, który wspiera polonijną oświatę nie tylko finansowo, ale również organizacyjnie, metodycznie i edukacyjnie.
Audio
  • "Język bez granic. Wolontariusze polskości". Z dr Urszulą Starakiewicz-Krawczyk, dyrektorką Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, rozmawiały Halina Ostas i Maria Wieczorkiewicz [posłuchaj]
Dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk w studiu Polskiego Radia
Dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk w studiu Polskiego RadiaFoto: Halina Ostas/PRdZ

O znaczeniu tego wsparcia, potrzebach szkół polonijnych i wyzwaniach stojących przed współczesną edukacją językowo-kulturową za granicą mówiła dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, dyrektorka Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, w rozmowie podsumowującej cykl podcastów „Język bez granic. Wolontariusze Polskości”, realizowany przez Instytut we współpracy z Polskim Radiem dla Zagranicy.

Polonijna oświata oparta na zaangażowaniu i wolontariacie

Szkoły sobotnie i niedzielne działające w różnych częściach świata są w większości inicjatywami społecznymi. Powstają dzięki determinacji rodziców, nauczycieli i lokalnych środowisk polonijnych. Często funkcjonują w wynajmowanych pomieszczeniach szkolnych, parafialnych lub innych dostępnych przestrzeniach. Ich działalność wymaga nie tylko prowadzenia lekcji, ale także organizowania całego zaplecza: pozyskiwania materiałów, przygotowywania wydarzeń, koordynowania pracy i budowania relacji z rodzinami.

Jak podkreślała dyrektorka Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, nawet tam, gdzie nauczyciele otrzymują wynagrodzenie dzięki wsparciu finansowemu z Polski, ich praca wciąż w dużej mierze opiera się na zaangażowaniu społecznym. Wolontariat obejmuje zresztą znacznie szersze grono osób niż sami pedagodzy. To również rodzice, którzy pomagają w organizacji szkoły, prowadzą zajęcia, przygotowują uroczystości i dbają o jej codzienne funkcjonowanie.

Instytut chce ten wysiłek dostrzegać i doceniać. Jednym z celów cyklu „Język bez granic. Wolontariusze polskości” było właśnie pokazanie ludzi stojących za polonijną edukacją oraz uhonorowanie ich pracy. Historie przedstawione w podcastach udowadniają, że szkoły polonijne są czymś znacznie więcej niż miejscem nauki języka. Stają się centrami życia społecznego i kulturalnego, przestrzenią spotkań rodzin, integracji środowisk i budowania międzypokoleniowych więzi.

Nie tylko dofinansowanie. Szerokie wsparcie Instytutu

Jednym z najważniejszych obszarów działalności Instytutu Rozwoju Języka Polskiego jest pomoc finansowa dla szkół i organizacji prowadzących nauczanie języka polskiego poza granicami kraju. Środki przekazywane w ramach konkursów i programów wsparcia pomagają między innymi pokrywać koszty działalności placówek, wynagrodzeń nauczycieli, zakupu podręczników i pomocy dydaktycznych, a także organizacji zajęć i wydarzeń edukacyjnych.

Przykłady przedstawione w podcastach pokazują, jak konkretne działania przekładają się na codzienne funkcjonowanie szkół. W Hongkongu wsparcie umożliwiło między innymi zakup podręczników i sprzętu oraz dofinansowanie zajęć. W Kalifornii pomogło rozwijać działalność placówki zarówno od strony finansowej, jak i merytorycznej.

Jednak, jak zaznaczyła dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, rola Instytutu nie ogranicza się do przekazywania środków. Równie istotne jest budowanie wspólnoty nauczycieli i szkół, które mimo geograficznego oddalenia mierzą się z podobnymi problemami.

W różnych krajach pedagodzy pracują w odmiennych warunkach organizacyjnych i materialnych, ale ich codzienne wyzwania są zbliżone. Jednym z najważniejszych jest prowadzenie zajęć w grupach o bardzo zróżnicowanym poziomie znajomości języka polskiego. W jednej klasie mogą spotykać się dzieci wychowywane w rodzinach polskojęzycznych, swobodnie posługujące się polszczyzną, oraz uczniowie, którzy mają z nią kontakt jedynie okazjonalnie.

Kolejnym wyzwaniem jest specyfika kadry. Choć wiele szkół współpracuje z zawodowymi nauczycielami, znaczną część zajęć prowadzą osoby, które na co dzień wykonują inne zawody i nie zawsze dysponują czasem potrzebnym na samodzielne przygotowywanie materiałów dydaktycznych. Dlatego tak ważne jest zapewnienie im praktycznych narzędzi, szkoleń i stałego wsparcia merytorycznego.

Nowoczesne narzędzia i materiały dla nauczycieli

Jednym z istotnych przedsięwzięć Instytutu Rozwoju Języka Polskiego było opracowanie "Ram programowych polonijnej edukacji językowo-kulturowej". To dokument, który porządkuje założenia nauczania języka polskiego poza granicami kraju i uwzględnia specyfikę wielojęzycznego środowiska, w jakim wychowują się młodzi Polacy mieszkający za granicą.

Nauczanie polszczyzny poza Polską nie może być prostym powieleniem modelu edukacyjnego obowiązującego w kraju. Dla wielu uczniów język polski nie jest językiem pierwszym ani tym, którym posługują się na co dzień. Często jest jednym z kilku języków obecnych w ich życiu, a jego znajomość zależy od rodzinnych doświadczeń, częstotliwości kontaktu z polszczyzną i środowiska, w którym dorastają.

Ramy programowe pomagają dostosować metody nauczania do tych realiów. Stanowią podstawę do tworzenia nowych materiałów edukacyjnych, podręczników i pomocy dydaktycznych, które mają ułatwiać pracę zarówno zawodowym pedagogom, jak i nauczycielom-wolontariuszom.

Instytut Rozwoju Języka Polskiego systematycznie rozszerza ofertę bezpłatnych materiałów. Kolejne pakiety obejmują nie tylko podstawowe zagadnienia językowe i kulturowe, ale również treści regionalne, pozwalające lepiej poznawać różnorodność polskiego dziedzictwa.

Istotnym ułatwieniem jest udostępnienie materiałów na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej Ministerstwa Edukacji. Nauczyciele mogą korzystać tam z gotowych zasobów, a także z narzędzi umożliwiających tworzenie cyfrowych klas, przydzielanie zadań i organizowanie pracy z uczniami.

To szczególnie ważne dla osób, które prowadzą zajęcia społecznie i potrzebują sprawdzonych, dostępnych bezpłatnie rozwiązań, pozwalających ograniczyć czas przygotowania lekcji.

Wsparcie merytoryczne obejmuje również szkolenia dla nauczycieli, wymianę doświadczeń i tworzenie możliwości nawiązywania kontaktów między pedagogami z różnych krajów. Instytut chce, by nauczyciele polonijni mieli świadomość, że nie działają w pojedynkę, lecz są częścią dużej, międzynarodowej społeczności.

Język polski jako świadomy wybór młodego pokolenia

Jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej edukacji polonijnej jest zachęcenie młodych ludzi do samodzielnego podtrzymywania kontaktu z językiem polskim. W wielu rodzinach wielojęzycznych decyzja o nauce polszczyzny należy początkowo do rodziców. Z czasem jednak coraz większe znaczenie ma własna motywacja dziecka.

Dlatego Instytut Rozwoju Języka Polskiego zwraca uwagę na konieczność prowadzenia zajęć w sposób atrakcyjny, angażujący i dostosowany do zainteresowań uczniów. Szkoła polonijna nie powinna być postrzegana jako dodatkowy, przykry obowiązek realizowany w sobotę, ale jako miejsce, w którym można rozwijać pasje, poznawać rówieśników i odkrywać własne korzenie.

Ważne jest także pokazywanie współczesnej Polski – kraju nowoczesnego, rozwiniętego, oferującego młodym ludziom wiele możliwości. Dla kolejnych pokoleń emigrantów, które nie zawsze mają w Polsce bliską rodzinę, właśnie takie doświadczenia mogą stać się ważnym powodem zainteresowania językiem i kulturą.

Polszczyzna jest bowiem czymś więcej niż narzędziem komunikacji. Pozwala poznawać historię rodziny, rozumieć własne pochodzenie i budować złożoną, wielojęzyczną tożsamość. Szkoły polonijne pomagają młodym ludziom odnaleźć swoje miejsce między kulturami, nie zmuszając ich do wyboru jednej z nich, lecz pokazując wartość różnorodności.

Z perspektywy Instytutu szczególnie ważne jest, by młodzież i młodzi dorośli sami odkrywali, dlaczego chcą znać język polski i w jaki sposób chcą go wykorzystywać – w życiu rodzinnym, publicznym, zawodowym czy w działalności społecznej.

Młodzi wolontariusze – inwestycja w przyszłość polonijnej edukacji

Ważnym przykładem działań Instytutu Rozwoju Języka Polskiego są również inicjatywy angażujące młode pokolenie w pracę na rzecz polonijnej oświaty. Jedną z nich był program staży wolontariackich dla studentek logopedii, które wyjechały do placówek polonijnych między innymi w Berlinie, Walencji i Toronto.

Dla młodych uczestniczek była to okazja do zdobycia doświadczenia zawodowego w międzynarodowym środowisku, poznania specyfiki dwujęzyczności i pracy z dziećmi wychowującymi się poza Polską. Dla szkół i nauczycieli – możliwość współpracy z młodymi osobami, które wnosiły świeżą energię, współczesną polszczyznę i nowe spojrzenie na pracę z uczniami.

Jak podkreśliła dyrektorka Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, projekt przyniósł korzyści obu stronom i spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem zarówno studentek, jak i placówek przyjmujących wolontariuszki.

Instytut chciałby kontynuować tę inicjatywę i rozwijać ją w kolejnych latach. Jej realizacja będzie jednak wymagała pozyskania dodatkowych partnerów finansowych, ponieważ w budżecie Instytutu na kolejny rok nie przewidziano środków na ten cel.

To przykład działania, które pokazuje, że wspieranie polonijnej edukacji może jednocześnie służyć rozwojowi zawodowemu młodych ludzi w Polsce i wzmacniać środowiska polonijne za granicą.

Instytut otwarty na nowe szkoły i inicjatywy

Instytut Rozwoju Języka Polskiego kieruje swoją ofertę nie tylko do placówek, które od lat prowadzą działalność edukacyjną, ale również do osób dopiero planujących założenie szkoły polonijnej.

Dla takich środowisk przygotowano poradnik dla nowo powstających szkół, który ma pomóc w organizacji działalności i przejściu przez pierwsze etapy tworzenia placówki. Potencjalni organizatorzy mogą liczyć na informacje, wsparcie merytoryczne, dostęp do materiałów edukacyjnych, szkoleń oraz możliwość ubiegania się o dofinansowanie.

Przykładem rosnącego zainteresowania takimi inicjatywami jest środowisko polonijne w Korei Południowej, gdzie przy wsparciu konsulatu i ambasady podejmowane są działania zmierzające do utworzenia społecznej szkoły polskiej w Seulu. Co znamienne, właśnie potrzeba organizacji nauczania języka polskiego stała się impulsem do powołania pierwszej organizacji polonijnej w tym kraju.

To potwierdza, że szkoły coraz częściej stają się fundamentem integracji lokalnych środowisk polskich. Wokół edukacji językowej powstają wspólnoty, które z czasem podejmują również inne inicjatywy kulturalne i społeczne.

Polonijna edukacja jako inwestycja w obecność Polski na świecie

Cykl podcastów „Język bez granic. Wolontariusze Polskości” pokazał różnorodność doświadczeń szkół działających między innymi w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Brazylii, Australii, Hongkongu, Kanadzie, Szwecji i Stanach Zjednoczonych. Mimo odmiennych warunków, lokalnych tradycji i możliwości organizacyjnych, wszystkie te środowiska łączy troska o zachowanie języka polskiego i przekazanie go kolejnym pokoleniom.

Historie nauczycieli, rodziców i młodych wolontariuszy pokazują również, że współczesny patriotyzm może mieć bardzo praktyczny wymiar. Wyraża się w codziennej pracy, poświęcaniu wolnego czasu, organizowaniu lekcji, przygotowywaniu wydarzeń i budowaniu relacji, dzięki którym polskość pozostaje żywą częścią życia młodych ludzi.

Instytut Rozwoju Języka Polskiego chce być partnerem tych działań – instytucją, która nie tylko przekazuje środki finansowe, ale przede wszystkim łączy ludzi, dostarcza narzędzi, wspiera rozwój kompetencji nauczycieli i pomaga tworzyć warunki do nowoczesnego nauczania języka polskiego.

Jak podkreśliła dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, Polacy mieszkający za granicą, a także osoby identyfikujące się z polskimi korzeniami, są ważnymi ambasadorami Polski. Ich zaangażowanie w nauczanie języka i promowanie współczesnego obrazu kraju ma znaczenie nie tylko dla zachowania dziedzictwa kulturowego, ale również dla budowania pozytywnej obecności Polski na świecie.

Wsparcie polonijnej oświaty jest więc czymś więcej niż inwestycją w naukę języka. To inwestycja w relacje, tożsamość, międzypokoleniową solidarność i przyszłość polskiej wspólnoty poza granicami kraju.

Dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk w Polskim Radiu Dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk w Polskim Radiu

Z dr Urszulą Starakiewicz-Krawczyk, dyrektorką Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, rozmawiały Halina Ostas i Maria Wieczorkiewicz.

Rozmowy można również wysłuchać jako podcastu:https://www.polskieradio.pl/podcasty/jezyk-bez-granic-wolontariusze-polskosci/wazna-misja-instytutu-rozwoju-jezyka-polskiego-partnera-polskich-szkol-na-swiecie

Projekt dofinansowany przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego ze środków budżetu państwa.

Znaki Instytutu Rozwoju Języka Polskiego Znaki Instytutu Rozwoju Języka Polskiego

"Język bez granic. Wolontariusze polskości". Pospolite ruszenie rodziców. Tak działa polska szkoła w sercu Kalifornii

02.11.2026 09:30
Tysiące kilometrów od Polski, w samym sercu Kalifornii, działa miejsce, które dla wielu rodzin stało się czymś znacznie więcej niż szkołą języka polskiego. W Walnut Creek rodzice, nauczyciele, uczniowie i wolontariusze wspólnie budują przestrzeń, w której język staje się językiem przyjaźni, a polskość – częścią codziennego życia. Jedną z osób, które poświęcają tej misji swój czas i energię, jest Aneta Jarska-Ayutsede, wolontariuszka i opiekunka szkolnej biblioteki.

"Język bez granic. Wolontariusze polskości". Dwie kultury, jeden język serca. O sile polskiej edukacji w Szwecji

09.11.2026 09:25
Nauczanie języka polskiego za granicą to znacznie więcej niż przekazywanie wiedzy o gramatyce, ortografii czy literaturze. To budowanie więzi z krajem pochodzenia, rozwijanie dwujęzyczności i pomaganie młodemu pokoleniu w odkrywaniu własnej tożsamości. Doskonale rozumieją to nauczyciele polonijni w Szwecji, którzy mimo specyfiki tamtejszego systemu edukacji konsekwentnie dbają o to, by język polski pozostał ważną częścią życia młodych Polaków. W tej misji coraz większą rolę odgrywa Instytut Rozwoju Języka Polskiego.

"Język bez granic. Wolontariusze polskości". Od Berlina po Toronto. Staże, które wspierają edukację polonijną na świecie

13.11.2026 13:00
Jak uczyć języka polskiego dzieci wychowujące się w wielojęzycznym i wielokulturowym środowisku? Jak sprawić, by polszczyzna nie była dla nich jedynie językiem rodziców, ale stała się także językiem osobistego wyboru? Odpowiedzi na te pytania szukały trzy młode studentki logopedii, które dzięki inicjatywie Instytutu Rozwoju Języka Polskiego odbyły staże wolontariackie w placówkach edukacyjnych w Berlinie, Walencji i Toronto. Ich doświadczenia pokazują, jak ważną rolę w podtrzymywaniu polskości za granicą odgrywają szkoły polonijne, nauczyciele, rodzice, a także młodzi ludzie gotowi zaangażować się w edukację kolejnych pokoleń Polaków poza krajem.

"Język bez granic. Wolontariusze polskości". Rodzice, wolontariat i wsparcie z Polski. 30 lat Polskiej Szkoły św. Ferdynanda w Chicago

17.11.2026 12:30
Polska szkoła za granicą to znacznie więcej niż sobotnie lekcje języka. To miejsce budowania wspólnoty, pielęgnowania tożsamości i przekazywania kolejnym pokoleniom więzi z Polską. W Polskiej Katolickiej Szkole św. Ferdynanda w Chicago ważną rolę odgrywają rodzice, którzy poświęcają swój wolny czas na działalność społeczną. Ich zaangażowanie wspiera również Instytut Rozwoju Języka Polskiego, pomagając placówce utrzymywać działalność i rozwijać interesującą ofertę edukacyjną.