Życie, które zamieniło ciemność w misję. Historia matki Eżbiety Róży Czackiej

O życiu Róży Czackiej, arystokratki, która po utracie wzroku stworzyła nowoczesny system wsparcia dla osób niewidomych, opowiada siostra Angelica Jose ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, kustoszka muzeum w Laskach. Błogosławiona Róża Czacka jest jedną z patronek roku 2026.

Matka Elżbieta Róża Czacka

fot. Centrum Opatrzności Bożej

Historia Róży Czackiej zaczyna się w świecie, który wydaje się odległy od doświadczenia cierpienia i wykluczenia. Urodzona w 1876 roku w Białej Cerkwi, w rodzinie arystokratycznej, dorastała wśród dostatku, kultury i społecznych przywilejów. Jazda konna, gra na fortepianie, bale i przyjęcia były naturalną częścią jej codzienności.

Przeprowadzka do Warszawy, związana z pracą ojca przy budowie kolei warszawsko-wiedeńskiej, była dla niej trudnym doświadczeniem. Rozstanie z ukochanymi terenami i naturą wywołało silne emocje. W tym czasie ogromną rolę odegrała jej babka, Pelagia z Sapiehów Czacka, która z niezwykłą intuicją zaczęła przygotowywać wnuczkę na przyszłość.

„Moje dziecko, obierz życie, jakie Pan Bóg daje – z płaczem i z radością” – mówiła, ucząc ją wewnętrznej siły i gotowości na to, co nieprzewidywalne.

Przełom nastąpił w wieku 22 lat. Podczas jazdy konnej doszło do wypadku, w wyniku którego Róża doznała odklejenia siatkówek i stopniowo straciła wzrok. W krótkim czasie pogrążyła się w całkowitej ciemności.

Rekonstrukcja pokoju matki Elżbiety Róży Czackiej   fot. Piotr Żułnowski

Rodzina szukała pomocy u najlepszych specjalistów w Europie, jednak diagnoza była jednoznaczna. Przełomowa okazała się rozmowa z polskim okulistą, dr. Bolesławem Gepnerem.

„Tu się nic nie da zrobić. Wzroku panienka nie odzyska. Trzeba się zająć niewidomymi” – usłyszała.

To zdanie stało się impulsem do działania. Róża podjęła decyzję o całkowitej zmianie swojego życia. Wyjechała do Paryża, gdzie w Instytucie Ludwika Braille’a zetknęła się z nowoczesnym podejściem do edukacji osób niewidomych.

„Człowiek widzący i człowiek niewidomy niczym się nie różnią. Jest taki sam” – usłyszała od jednego z niewidomych rozmówców.

To doświadczenie ugruntowało jej przekonanie, że pomoc nie może ograniczać się do współczucia. Kluczowe jest tworzenie warunków do samodzielności i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Habit matki Elżbiety Róży Czackiej   fot. Piotr Żułnowski

Przez kolejne dziesięć lat podróżowała po Europie, poznając różne modele pracy z osobami niewidomymi. Zebrane doświadczenia pozwoliły jej stworzyć własny system wsparcia.

W 1911 roku założyła w Warszawie Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi. Powstały szkoły, warsztaty, biblioteki, drukarnie oraz instytucje wspierające edukację i zatrudnienie osób niewidomych. Było to przedsięwzięcie wyprzedzające swoją epokę.

„Inny nie znaczy gorszy” – ta idea stała się fundamentem jej działalności.

Muzeum w Laskach poświęcone postaci Róży Czackiej   fot. Piotr Żułnowski

Czas I wojny światowej przyniósł kolejne doświadczenia. Róża spędziła trzy lata w Żytomierzu, których nie mogła opuścić z powodu działań wojennych. Okres ten określała później jako „rekolekcje życia”. To właśnie wtedy zrozumiała, że istnieje jeszcze głębszy wymiar ludzkiego doświadczenia – ślepota duchowa.

„Pycha jest kłamstwem – zniekształca rzeczywistość, to co małe czyni wielkim, a to co wielkie małym” – mówiła już jako siostra Elżbieta.

Po powrocie do Warszawy kontynuowała swoją działalność jako zakonnica. W 1921 roku otrzymała ziemię w Laskach, gdzie powstał ośrodek dla osób niewidomych, który funkcjonuje do dziś.

Sarkofag w którym spoczęła bł. matka Elżbieta   fot. Piotr Żułnowski

Jej życie nie było wolne od kolejnych dramatów. Podczas II wojny światowej została ranna w wyniku bombardowania Warszawy i straciła oko. Mimo tego nie przerwała swojej pracy.

Zmarła w 1961 roku, pozostawiając po sobie dzieło, które przetrwało i rozwija się również poza granicami Polski.

Historia Róży Czackiej pokazuje, że nawet najtrudniejsze doświadczenia mogą stać się początkiem drogi prowadzącej do realnej zmiany w życiu innych ludzi.

pż