Wysłuchaj audycji okolicznościowej<<<
Muzyka była obecna w jego życiu od zawsze. Estoński dyrygent Paavo Järvi dorastał w rodzinie muzycznej, a dziś należy do grona najbardziej cenionych kapelmistrzów swojego pokolenia, ale sam przyznaje, że droga do zrozumienia własnego zawodu była znacznie dłuższa, niż mogłoby się wydawać. W Dwójce opowiadał o inspiracjach, Leonardzie Bernsteinie, Schubercie, Mahlerze i o tym, dlaczego dyrygent nie może być jedynie "ludzkim metronomem".
"Od początku chciałem być dyrygentem"
Zostanie muzykiem było dla Paavo Järviego zupełnie naturalne. Zawód ten uprawia także jego ojciec, Neeme Järvi. - Nigdy nie miałem większych wątpliwości co do tego, że moje życie będzie związane z muzyką. Od początku chciałem być dyrygentem. Widziałem jak wygląda praca mojego ojca i wydawała mi się fascynująca. Było w niej bardzo dużo radości. Ojciec potrafił sprawić, że muzykę chłonęło się w sposób naturalny. Nie planowałem wtedy kariery. Wiedziałem tylko, że kocham muzykę, a szczególnie muzykę orkiestrową - zaznaczył artysta.
- Dzieciństwo spędzałem w operze i salach koncertowych. Dorastaliśmy w środowisku muzyków i czymś zupełnie naturalnym było dla nas pozostanie częścią tego świata. A poza tym chciałem być taki, jak mój ojciec, jak wielu chłopców w tym wieku - dodał.
Czytaj także:
Dyrygentura - długi proces
Choć jego profesjonalny debiut miał miejsce już w 1985 roku w Trondheim, estoński artysta uważa, że dyrygentura wymaga dziesięcioleci doświadczeń. Dobrym dyrygentem poczuł się dopiero około dziesięciu lat temu.
– Kiedy miałem dwadzieścia czy trzydzieści lat, wydawało mi się, że umiem dyrygować. Dziś wiem, że były to dopiero pierwsze kroki. W takim wieku człowiek nie ma jeszcze odpowiedniego punktu odniesienia. Nie wie, jak wiele może się nauczyć i jak bardzo może się rozwinąć. Potrzeba naprawdę wielu lat doświadczenia, żeby zrozumieć, na czym polega dyrygentura. To długi proces i nie da się go przyspieszyć - mówił w rozmowie z Karolem Furtakiem.
Lekcje Bernsteina
Wśród artystów, którzy wywarli na niego największy wpływ, szczególne miejsce zajmuje Leonard Bernstein. Estoński dyrygent zaliczył go do był największych z wielkich. Nie tylko jako dyrygent, ale również jako kompozytor, pianista i pedagog. Järvi wspominał Bernsteina jako nauczyciela niezwykle wspierającego, ale jednocześnie wymagającego. Nie odpuszczał, dopóki nie miał pewności, że jego uczniowie rzeczywiście rozumieją muzyczny sens wykonywanego dzieła.
- Zawsze mówił: "to było świetne", "to było wspaniałe". Oczywiście najczęściej wcale takie nie było. Taki po prostu był – bardzo pozytywny. A potem stawał przed orkiestrą i pokazywał, jak naprawdę powinno to zabrzmieć - zaznaczył artysta.
Schubert to nie jest bułka z masłem
Od wielu lat Järvi współpracuje z Deutsche Kammerphilharmonie Bremen. Po nagraniach symfonii Beethovena, Schumanna, Brahmsa i Haydna przyszła kolej na Schuberta.
- Schubert jest logiczną częścią repertuaru tej orkiestry, ale chciałem z nim trochę poczekać. Jego muzyka wydaje się prosta, lecz w rzeczywistości jest niezwykle wysublimowana. Przygotowanie symfonii Schuberta to naprawdę nie jest bułka z masłem. W jego symfoniach bardzo wyraźnie słychać jeszcze Beethovena i Haydna. To powiązanie jest niezwykle istotne, a współcześni wykonawcy często o nim zapominają. Najłatwiej jest podążać drogą tradycji. Problem w tym, że tradycja bywa czasem niczym więcej, niż złym nawykiem albo oznaką intelektualnego lenistwa - zaznaczył dyrygent.
Fenomen Arvo Pärta
Järvi zwrócił też uwagę na wyjątkowość języka muzycznego estońskiego kompozytora Arvo Pärta. Zdaniem dyrygenta właśnie odnalezienie indywidualnego głosu stanowi jedno z największych osiągnięć kompozytora.
- Jego muzyka jest niepodobna do niczego, co przyniósł modernizm XX wieku. Brzmi współcześnie, a jednocześnie natychmiast wiadomo, że to Arvo Pärt. Nigdy nie próbował być popularny. Pisał muzykę bardzo osobistą i bardzo szczerą. A mimo to ludzie lgną do niej w sposób zupełnie naturalny - zaznaczył gość Dwójki.
"Dyrygent nie jest metronomem"
Paavo Järvi od lat angażuje się również w kształcenie młodych dyrygentów, między innymi podczas kursów organizowanych w ramach festiwalu w Parnawie. Podkreślił, że droga do dyrygentury zaczyna się znacznie wcześniej, niż nauka techniki prowadzenia zespołu. Jego zdaniem najważniejszym punktem wyjścia jest autentyczna fascynacja orkiestrą i repertuarem symfonicznym.
- Staram się uczyć rzeczy podstawowych: jak poruszyć orkiestrę, jak oddychać, jak komunikować się w możliwie najprostszy i najbardziej konkretny sposób. Ktoś, kto chce zostać dyrygentem, musi natomiast naprawdę kochać brzmienie orkiestry i muzykę pisaną dla dużych zespołów. To podstawowy warunek - zaznaczył artysta.
- Największą chorobą naszych czasów jest myślenie, że dyrygowanie polega na bezgłośnym wystukiwaniu rytmu. Wiele osób uważa, że wystarczy nauczyć się odpowiednich gestów i precyzyjnie pokazywać takt. Nic bardziej mylnego. Dyrygent nie jest metronomem - mówił Paavo Järvi.
***
Przygotowanie: Karol Furtak
Gość: Paavo Järvi (dyrygent)
Data emisji: 5.06.2026
Godzina emisji: 16.00
oł
