Andrzej Krakowski: moją pierwszą płatną pracę w filmie dostałem jako 11-latek

- To było na planie "Małych dramatów" Janusza Nasfetera. Miałem wtedy niecałe 11 lat i opiekowałem się dziećmi-aktorami, którzy mieli po 6-7 lat. Zarobiłem wtedy 100 złotych. To była moja pierwsza płatna praca w filmie. Tak że dzisiaj mogę spokojnie powiedzieć, że za mną 70 lat kariery filmowej - uśmiechał się w Dwójce Andrzej Krakowski, polsko-amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy, profesor uczelni w Nowym Jorku oraz autor książek z historii filmu.

Andrzej Krakowski ze światem filmu był związany od dziecka. Jego ojciec - Józef - był m.in. szefem produkcji w Zespole Filmowym "Studio" kierowanym przez Aleksandra Forda

Foto: Rafał Guz/PAP

Andrzej Krakowski 4 listopada obchodził swoje 80. urodziny. W ramach cyklu "Zapiski ze współczesności" wyruszyliśmy razem z nim w pełną barwnych anegdot podróż przez dekady.

Andrzej Krakowski i opowieści ze środka filmowego świata

Ze światem filmu nasz bohater był związany od dziecka. Jego ojciec - Józef - był m.in. szefem produkcji w Zespole Filmowym "Studio" kierowanym przez Aleksandra Forda. Współpraca obu panów zakończyła się w bardzo burzliwej atmosferze. Poszło o dwa filmy zrealizowane na podstawie opowiadań Marka Hłaski: "Baza ludzi umarłych" i "Ósmy dzień tygodnia".

- W międzyczasie Hłasko zakochał się w Sonii Ziemann i pojechał do niej do Monachium. Akurat wygasał mu paszport, pojechał więc do konsulatu w Bonn, żeby mu przedłużyli paszport, a tam dali mu wybór: ojczyzna albo miłość. Marek powiedział, że wybiera miłość. W Polsce oczywiście natychmiast poszła wiadomość, że Hłasko uciekł. Było wiele takich przypadków, że ludzi zmuszano do niemożliwych wyborów i potem nazywało się, że oni "uciekli". No i Ford, który był wtedy carem polskiej kinematografii, przez nikogo niezmuszany odłożył oba filmy na półkę - wspominał Andrzej Krakowski.

"Ja z tchórzami nie będę pracował"

Dla ekipy, która pracowała na planie filmowym, oznaczało to brak wypłaty ostatniej raty kontraktu. Nie trzeba więc tłumaczyć, że decyzja szefa "Studia" nie spodobała się jego podwładnym. - Ojciec umówił z dyrektorem łódzkiej wytwórni, ten ściągnął Forda na zaległe rozliczenia za jakieś poprzednie produkcje i tak długo go trzymał, dopóki ojciec nie dał sygnału Warszawie, że zrobił już kolaudację obydwu filmów. "Baza ludzi umarłych" dostała zezwolenie na 8 kopii, a "Ósmy dzień tygodnia" na 8 zamkniętych pokazów, bo to była koprodukcja zachodnioniemiecka, więc trzeba było zachować jakieś pozory - tłumaczył gość Dwójki.

Gdy Ford się o tym dowiedział, wpadł we wściekłość. - Myśmy się wtedy z siostrą bawili na podwórku przed domem, to on już od furtki krzyczał na ojca, który był w oknie: "jak mogłeś mi to zrobić", "poderwałeś mój autorytet", "co ty sobie myślisz?!". Ojciec w takich momentach się robił kamienny. "Oleś - mówi - tyś w czasie wojny był odważnym człowiekiem, ja z tchórzami nie będę pracował". I tego dnia zrezygnował - opowiadał Andrzej Krakowski.

Wychowanek polskiej szkoły filmowej z sukcesami w Hollywood

On sam w swoim późniejszym życiu również obrał drogę filmową. Studiował na Wydziale Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. W 1968 roku po wydarzeniach marcowych wyemigrował do USA, gdzie komunistyczne władze pozbawiły go polskiego obywatelstwa. Uczył się produkcji filmowej w American Film Institute (AFI). Zrealizował kilkadziesiąt filmów oraz seriali telewizyjnych jako reżyser i producent. Był m.in. producentem filmu dokumentalnego "The California Reich" (nominowanego do Oscara w 1975 roku) oraz zdobywcą dwóch nagród Emmy za serial "We Are New York".

POSŁUCHAJ:

>>> Andrzej Krakowski #1. Powojenna Warszawa

>>> Andrzej Krakowski #2. Rodzina

>>> Andrzej Krakowski #3. Świat filmu

>>> Andrzej Krakowski #4. Stany Zjednoczone

>>> Andrzej Krakowski #5. 

Jest profesorem na City University of New York (CUNY) oraz wykładowcą sztuki filmowej na wielu uczelniach w USA i na świecie. Na swoim koncie ma znaną serię książek Pollywood ("Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood", "Uciekinierzy w raju", "Żyjemy w ich snach"), w których opisuje wkład polskich emigrantów i twórców w budowę amerykańskiego przemysłu filmowego.

W naszym cyklu polsko-amerykański reżyser, scenarzysta i producent opowiadał również m.in. o powojennej Warszawie i Polsce lat 50. i 60., o dorastaniu w skomplikowanej rzeczywistości politycznej i społecznej, pierwszych fascynacjach sztuką oraz klimacie intelektualnym tamtych lat. Przypomniał czasy studiów w legendarnej PWSFTviT w Łodzi, przywołał wspomnienia z korytarzy uczelni i powrócił do spotkań z wybitnymi twórcami polskiej szkoły filmowej.

***

Tytuł audycji: Zapiski ze współczesności

Przygotowanie: Aldona Łaniewska-Wołłk

Data emisji: 9-13.11.2026

Godz. emisji: 12.45

opracowanie: Piotr Grabka