Główny finał Narodowego Czytania odbędzie się w sobotę 5 września, ale na Litwie spotkania z dramatem Adama Mickiewicza zaplanowano na kilka dni. Utwór będzie czytany w Wilnie, Jaszunach, Solecznikach i Szumsku – w szkołach, instytucjach kultury oraz miejscach przypominających o życiu i twórczości poety.
Wileńska odsłona akcji rozpocznie się w piątek 4 września o godz. 17.00 w zabytkowych piwnicach Pałacu Paców przy ul. Świętojańskiej 3. W budynku mieszczą się Instytut Polski w Wilnie oraz Ambasada RP na Litwie. W czytaniu wezmą udział artyści Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie, którzy nadadzą fragmentom dramatu teatralną formę. Spotkanie odbędzie się w języku polskim, a wstęp będzie możliwy za zaproszeniem.
W sobotę 5 września o godz. 10.00 wspólne czytanie rozpocznie się w Bibliotece Publicznej Samorządu Rejonu Solecznickiego. Od godz. 11.00 do 13.00 „Dziady” będą czytane w Pałacu Balińskich w Jaszunach, natomiast w Wilnie spotkanie przy pomniku Adama Mickiewicza przy ul. Maironio zaplanowano od godz. 12.00 do 14.00.
Jaszuny są jednym z miejsc szczególnie mocno związanych ze środowiskiem wileńskich romantyków. Pałac Balińskich i Śniadeckich był w XIX wieku ważnym salonem intelektualnym. Bywali w nim przedstawiciele nauki i kultury, między innymi Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Tomasz Zan oraz Antoni Edward Odyniec.
Kolejne spotkanie odbędzie się w niedzielę 6 września o godz. 14.30 w klasztorze Franciszkanów w Wilnie przy ul. Pranciškonų 1, z wejściem od strony ul. Trakų. Do wspólnego czytania zapraszają Polski Teatr w Wilnie oraz Wileńskie Centrum Kultury i Duchowości. Wydarzenie potrwa do godz. 16.00.
W Szumsku „Dziady” zabrzmią w poniedziałek 7 września. Czytanie w miejscowej szkole podstawowej przy ul. Vilniaus 112 zaplanowano od godz. 12.00 do 14.00.
Wybór dramatu Mickiewicza nadaje wydarzeniom na Litwie szczególny wymiar. Poeta studiował na Uniwersytecie Wileńskim, współtworzył Towarzystwo Filomatów, a w 1823 roku został uwięziony wraz z innymi członkami środowiska filomackiego. Dawny klasztor Bazylianów przy ulicy Ostrobramskiej stał się później miejscem akcji pierwszej sceny trzeciej części „Dziadów”. To tam literacki Gustaw przemienia się w Konrada.
Z Wilnem związana jest również historia wydawnicza dzieła. Druga część „Dziadów”, powstała w Kownie i czerpiąca z tradycji ludowego obrzędu przywoływania zmarłych, została wydana w Wilnie w 1823 roku. Trzecią część Mickiewicz napisał później w Dreźnie, jednak jej fabuła wraca do represji wobec wileńskiej młodzieży i osobistych doświadczeń poety.
Prezydent Karol Nawrocki i pierwsza dama Marta Nawrocka określili „Dziady” jako „fundament polskiej kultury” i swoistą „lekturę lektur”. Para Prezydencka objęła akcję honorowym patronatem i zachęciła do organizowania spotkań również poza granicami kraju – wszędzie tam, gdzie żywa jest pamięć o Mickiewiczu i jego twórczości.
W 2026 roku Narodowemu Czytaniu po raz pierwszy towarzyszy specjalnie przygotowany audiobook. Fragmenty dramatu w interpretacji Mariusza Bonaszewskiego i Doroty Landowskiej są publikowane na kanale akcji w serwisie YouTube. Narodowe Czytanie odbywa się od 2012 roku, kiedy wspólną lekturą był „Pan Tadeusz”.
Kancelaria Prezydenta RP/Instytut Polski w Wilnie/TVP Wilno/Polski Teatr w Wilnie/Kurier Wileński, bs
