Schyłek PRL z perspektywy ludzi władzy. Paweł Dybicz "Pożegnanie z Polską Ludową"

Kiedy właściwie skończyła się Polska Ludowa? Czy rok 1989 był momentem gwałtownego zerwania z dotychczasowym systemem, czy finałem procesu, którego uczestnicy byli świadomi znacznie wcześniej? Paweł Dybicz w książce "Pożegnanie z Polską Ludową. Rozmowy o schyłku PRL i narodzinach III RP" wraca do czasu politycznego przełomu, oddając głos ludziom związanym z ówczesną władzą.

Kiedy właściwie skończyła się Polska Ludowa? Na zdjęciu wybory 4 czerwca 1989 roku.

Foto: PAP/ Janusz Mazur

Na książkę składa się piętnaście rozmów z politykami oraz osobami znajdującymi się blisko centrów decyzyjnych w ostatnich latach PRL i na początku III Rzeczypospolitej. Autor nie ukrywa, że zależało mu na pokazaniu wydarzeń z perspektywy odmiennej od tej, która – jego zdaniem – zdominowała opowieść o przemianach 1989 roku.

– Jak wiadomo, historię piszą zwycięzcy. Nie od dziś. Więc historię tamtego okresu napisało środowisko Solidarności, prezentując się jako ci, którzy pokonali komunę. Mnie interesowało spojrzenie drugiej strony. Jak to wyglądało z punktu  partyjno-rządowego – mówił w Dwójce Paweł Dybicz.

Posłuchaj rozmowy w audycji "Wybieram Dwójkę" >>> 

Przemiany gospodarcze przed wyborami czerwcowymi

Autor zwraca uwagę, że przemiany gospodarcze zaczęły się przed wyborami czerwcowymi. Przywołuje reformy związane z tzw. ustawą Wilczka.  – Czy to obalanie komuny miało jakikolwiek sens? Bo ja uważam, że żadnej komuny wtedy już nie było. Regulacje gospodarcze, poza prywatyzacją, związane z ustawą Wilczka obowiązywały, więc można powiedzieć, że kapitalizm wchodził nie tylko z drzwiami, ale i z futryną. W związku z czym opowiadanie, że obaliło się coś, czego nie było, jest dla mnie trochę naiwne – przekonywał.

Kiedy skończyła się Polska Ludowa?

Autor zaznacza, że można wskazać co najmniej kilka symbolicznych momentów końca komunizmu: obrady Okrągłego Stołu, wybory z 4 czerwca, powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego czy formalną zmianę nazwy państwa.

– Większość moich rozmówców uważa datę 4 czerwca 1989, czyli dzień wyborów, za taki najbardziej symboliczny znak i najbardziej znaczącą datę. Ale w czasie rozmów wychodzi jasno, że przeświadczenie o tym, że do tego dojdzie, że Polska Ludowa wyczerpuje się w swojej formule, mieli już co najmniej od dekady. W mniejszym lub większym stopniu – tłumaczył autor.

W takim ujęciu rok 1989 nie jest więc początkiem przemian, lecz ich najbardziej widocznym punktem. Dybicz podkreśla, że dyskusje o przyszłości systemu miały toczyć się znacznie wcześniej - także wewnątrz instytucji. – Takie projekty, nawet sporządzane na piśmie i przedstawiane najwyższym władzom partyjnym, były czynione chociażby w partyjnej szkole, czyli Akademii Nauk Społecznych – podsumował. 

***

Tytuł audycji: Wybieram Dwójkę

Prowadzenie: Jakub Kukla

Goście: Paweł Dybicz (autork książki "Pożegnanie z Polską Ludową. Rozmowy o schyłku PRL i narodzinach III RP")

Data emisji: 27.08.2026

Godz. emisji: 16.30

Oprac. zuzannachowaniec