"Spekulant". Józef Korzeniowski konfrontuje miłość z bolesną prawdą

"Spekulant" Józefa Korzeniowskiego to dziś prawie zapomniana perełka polskiej prozy XIX wieku, a szkoda. Powieść ta zaskakująco mocno rezonuje z naszymi współczesnymi niepokojami. Korzeniowski z wyczuciem pokazuje, jak cienka bywa granica między przedsiębiorczością a moralnym upadkiem.

Marian Opania od wielu lat współpracuje z Teatrem Polskiego Radia

Foto: Cezary Piwowarski/PR

SŁUCHAJ TUTAJ:

Akcja rozgrywa się na Podolu w 1843 roku, dokąd po ukończeniu nauki w Odessie wraca Klara Wolczyńska z matką, udając się do rodzinnego Niedolipia. W trakcie podróży poznają Augusta Molickiego, właściciela pobliskiego Zakrzówka, który za eleganckimi manierami skrywa trudną sytuację finansową i gorączkowo poszukuje bogatej żony. Molicki traktuje małżeństwo jak interes: jest zręcznym graczem towarzyskim, umie zrobić dobre wrażenie, ale jego prawdziwym celem jest zdobycie posagu, który uratuje go przed ruiną. Klara, wychowana w świecie szlacheckich zasad, początkowo widzi w nim atrakcyjnego, światowego mężczyznę, nie dostrzegając, że jej uczucia stają się elementem jego chłodnej kalkulacji.

Na tle rodzącego się związku Korzeniowski odmalowuje codzienność prowincjonalnego ziemiaństwa: wizyty sąsiedzkie, narady rodzinne, rozmowy o majątkach i koligacjach, w których sprawy serca nieustannie splatają się z rachunkiem ekonomicznym. Stopniowo wychodzi na jaw, że Molicki żyje ponad stan, wikła się w długi i kolejne ryzykowne zobowiązania, a jego reputacja zaczyna się kruszyć pod naporem faktów.

Klara przechodzi wewnętrzną przemianę: od naiwnej wiary w obraz idealnego kawalera do bolesnego zrozumienia, że ukochany jest człowiekiem kierującym się przede wszystkim własnym interesem. Jej rozterki moralne i konieczność skonfrontowania uczuć z prawdą o Molickim nadają fabule wyraźny wymiar psychologiczny.

"Spekulant" ukazuje więc nie tylko los "łowcy posagów", ale też proces dojrzewania bohaterki, która uczy się odróżniać pozór od autentycznej wartości. Józef Korzeniowski pokazuje świat, w którym dobre maniery i towarzyska ogłada potrafią przykryć brak zasad, a próba zbudowania szczęścia wyłącznie na pieniądzach prowadzi do dramatycznych konsekwencji.

Książkę na antenie Dwójki czyta Marian Opania.

*** 

Na "Literacką sjestę" zapraszamy od poniedziałku do piątku o godz. 13.50. Emisja cyklu od 21 stycznia.

pg