— Ці падтрымліваеце вы рэалізацыю кліматычнай палітыкі Еўрапейскага Саюза ў Польшчы? — такое пытанне прапанаваў прэзідэнт. Прапанаваная дата рэферэндуму — 27 верасня 2026 года.
Першая прапанова прэзідэнта па гэтым пытанні была адхілена ў маі. Тады пытанне гучала наступным чынам: «Ці падтрымліваеце вы рэалізацыю кліматычнай палітыкі, якая прывяла да павышэння кошту жыцця для грамадзян, цэн на энерганосьбіты, а таксама выдаткаў на вядзенне бізнесу і сельскай гаспадаркі?». Сенат адхіліў такое пытанне, бо пытанне, сфармуляванае ў прапанове, было «з тэзісам».
У чым заключаецца кліматычная палітыка Еўрасаюзу, дзеля абмеркавання якой прэзідэнт хоча склікаць рэферэндум? У першую чаргу трэба памятаць, што гэта кліматычна-энергетычная палітыка, то бок яна спалучае энергетычную трансфармацыю, адыход ад выкапнёвага паліва і ахову навакольнага асяроддзя.
Энергетычная трансфармацыя — гэта замена выкапнёвага паліва іншымі тэхналогіямі.
Прэзідэнт Караль Наўроцкі выступае супраць цяперашняга кірунку кліматычнай палітыкі ЕС не таму, што ён сумняваецца ў неабходнасці аховы клімату, а таму, што лічыць абраны метад дасягнення гэтых мэтаў неспрыяльным для Польшчы.
Асноўныя аргументы прэзідэнта наступныя:
Рост кошту жыцця. Наўроцкі сцвярджае, што кліматычныя нормы ЕС, у тым ліку сістэма гандлю выкідамі, спрыяюць павышэнню цэн на энергію, ацяпленне і паліва, што абцяжарвае хатнія гаспадаркі.
Эканамічная канкурэнтаздольнасць. Ён сцвярджае, што прамысловасць, сельская гаспадарка і прадпрымальнікі ў Польшчы нясуць больш высокія выдаткі, чым канкурэнты па-за межамі ЕС, што можа прывесці да страты працоўных месцаў і аслаблення эканомікі.
Энергетычны суверэнітэт. Ён выступае за тое, каб Польшча самастойна вызначала тэмпы свайго энергетычнага пераходу, а не імкнулася да мэтаў, устаноўленых інстытутамі ЕС.
Апошнія гады праходзяць пад знакам паліўных крызісаў, якія звычайныя еўрапейцы выразна адчуваюць у сваіх кішэнях. Менавіта таму нельга адмаўляцца ад энергетычнай палітыкі ЕС, а трэба змагацца за свае інтарэсы, застаючыся ўдзельнікам працэсу, перакананы старшыня Інстытуту Рэформ Аляксандр Снягоцкі. Змены ніколі не бываюць простымі, але Польшча не мае выбару, бо інакш яна застанецца ззаду.
— Трэба будаваць кааліцыю і клапаціцца пра свае ўласныя інтарэсы. Аднак гэтаму не абавязкова спрыяе тое, як мы абмяркоўваем кліматычную палітыку, гаворачы, што мы хочам адкінуць усё гэта і называючы гэта, як гэта часамі бывае, зялёным вар'яцтвам ці дарагім эксперыментам. Усё гэта адбываецца ў сітуацыі, калі відавочна, што нашы канкурэнты, такія як Кітай, насамрэч укладваюць больш рэсурсаў у трансфармацыю і змяненне свайго энергетычнага балансу, і таксама вельмі хутка атрымліваюць выгаду. Напрыклад, калі ў нас паліўны крызіс, звязаны з вайной у Іране, то Кітай атрымлівае выгаду ад гэтай сітуацыі не толькі таму, што яны могуць спажываць менш энергіі самі, менш выкарыстоўваць імпартнага паліва для транспарту, напрыклад, але і таму, што яны становяцца ўсё больш прывабным экспарцёрам гэтых альтэрнатыў, а менавіта электрамабільнасці. Такім чынам, калі Еўропа хоча заставацца канкурэнтаздольнай і не мае вялікіх запасаў нафты, газу ці вугалю, яна павінна рухацца да распрацоўкі тэхналогій, якія дазваляюць ёй будаваць эканоміку і быць канкурэнтаздольнай без гэтых вялікіх запасаў паліва.
У якасці аргумента праціўнікі прапанаваных Еўрасаюзам кліматычных змен уздымаюць аргумент вышэйшых коштаў для хатніх гаспадарак. Аляксандр Снягоцкі мяркуе, што ўсё ж большую пагрозу для хатніх бюджэтаў стварае спозненая трансфармацыя, адмова ад інвестыцый.
— Варта памятаць, што найбуйнейшы шок, які мы перажылі ў апошнія гады, быў звязаны з рэзкім ростам цэн на імпартнае выкапнёвае паліва, у тым ліку на газ з Усходу. Затым, калі мы адмовіліся ад гэтай крыніцы, цана на прыродны газ таксама павялічылася на ўсім рынку, таму гэта была цана адсутнасці змен. Урад нясе адказнасць за абарону і падтрымку хатніх гаспадарак, каб яны маглі пастаянна інвеставаць і зніжаць свае рахункі за электрычнасць і паліва. Напрыклад, электрыфікацыя ацяплення ў спалучэнні з цеплаізаляцыяй не толькі на стала, а назаўсёды зніжае рахункі, паляпшае якасць жыцця дома. Такім чынам, гэта не фантазія, не зялёны эксперымент, але гэта ўжо змены ў дзясятках ці сотнях тысяч дамоў. Такая ўстойлівасць асабліва важная ў сённяшнім вельмі нявызначаным свеце, дзе мы дакладна не ведаем, ці будзе газ ці нафта цячы праз адзін праліў ці іншы. Такім чынам, я б адзначыў, што гэта фактычна павялічвае суверэнітэт і кантроль над нашымі рахункамі ўнутры краіны, бо мы інвестуем у рашэнні, якія ўжо існуюць. Фізічная інфраструктура для вытворчасці энергіі ўжо існуе, і мы прымаем рашэнне аб размеркаванні выгад і выдаткаў, бо менавіта ўрад можа вырашаць, хто атрымлівае субсідыі. Так што, на самой справе, рашэнні — на нацыянальным узроўні.
Старшыня Інстытуту Рэформ Аляксандр Снягоцкі падкрэслівае, што пачатковы інвестыцыйны высілак неабходны. А ўкладанні ў мадэрнізацыю — гэта магчымасць развіцця для польскіх фірм.
ав