Wiele rodzin Polonii w Brazylii zachowuje tradycję wigilijnej kolacji składającej się z dwunastu potraw, jednak menu zostało przystosowane do lokalnych gustów i warunków klimatycznych. Tradycyjna kolacja bezmięsna w dużej mierze zanikła – zupy, takie jak barszcz czy kapuśniak, zawierają mięso, gołąbki są mięsne, a pierogi najczęściej wypełniane są mięsem. Na typowo brazylijskim stole wigilijnym króluje indyk, który w lokalnej wersji podawany jest z dodatkami charakterystycznymi dla kuchni regionu.
Mimo tych zmian, zachowane zostały elementy symboliczne, które odgrywają ważną rolę w polskiej tradycji. Snopki zboża ustawiane w rogach stołu, obecność przedmiotów symbolizujących dobrobyt i płodność, a także przekonanie, że w noc wigilijną zwierzęta mogą mówić ludzkim głosem, wciąż są praktykowane w niektórych środowiskach. Organizowane są również kolacje wigilijne w stylu polskim, podczas których dzieci uczą się znaczenia poszczególnych elementów stołu i dekoracji, poznając w ten sposób bogactwo polskiej symboliki świątecznej.
Brazylijski klimat sprawia, że Boże Narodzenie przypada w środku lata, jednak mimo tego nie zniknęły elementy kojarzone z zimą. Mikołaj wciąż przychodzi w charakterystycznym, polarnym płaszczu – w wersji cieńszej, dostosowanej do tropikalnych warunków. Dekoracje świąteczne zawierają elementy symbolizujące śnieg: dmuchane bałwany pojawiają się w witrynach sklepów, a na miejskich festynach dzieci bawią się mydlaną pianą imitującą padający śnieg. Te elementy, choć oderwane od lokalnej rzeczywistości, stały się nieodłączną częścią obchodów Bożego Narodzenia w brazylijskiej Polonii i cieszą nie tylko dzieci, lecz także dorosłych.
Przygotowania do świąt rozpoczynają się znacznie wcześniej niż w Polsce, czasem już w październiku, a często główny nacisk kładzie się na okres oczekiwania, podobnie jak w adwencie w tradycji europejskiej. 26 grudnia jest w Brazylii oficjalnym dniem roboczym, co sprawia, że okres świąteczny trwa krócej, a jego celebracja jest skoncentrowana na samym Bożym Narodzeniu.
Obchody Nowego Roku w Brazylii przyjęły bardziej wakacyjną formę – często odbywają się na plaży. Wciąż pielęgnowane są jednak polskie zwyczaje, choć w nieco zmienionej formie. Zachowane są przekonania dotyczące szczęścia w nadchodzącym roku: ważny jest kolor stroju (biały dla powodzenia), a także odpowiednie produkty spożywcze. Zgodnie z polskim zwyczajem, w portfel wkłada się symboliczne przedmioty – w Brazylii może to być siedem nasion granatu lub winogron, podczas gdy w Polsce tradycyjnie używa się łuski karpia. Polskie przekonania łączą się tu z lokalnymi wierzeniami i zwyczajami.
Święta pełnią w Polonii brazylijskiej kluczową rolę w przekazywaniu tożsamości narodowej. Dzieci i młodzież uczą się języka polskiego poprzez kolędowanie, modlitwy i uczestnictwo w przygotowaniach do świąt. W niektórych społecznościach nadal funkcjonuje tradycja kolędowania – dzieci przebierają się za świętą rodzinę lub symboliczne zwierzęta, odwiedzają znajomych i śpiewają polskie kolędy. Nawet jeśli młodsze pokolenie nie mówi biegle po polsku, dzięki świętom mogą poczuć więź z krajem przodków i poznać bogactwo polskich tradycji.
– Wiele tradycji świątecznych Polonii w Brazylii zachowało się w takiej formie, że język polski jest wciąż obecny w kolędach i modlitwach – podkreśla Renata Matusiak, nauczycielka języka polskiego w Papandowie. – Nawet jeśli dzieci nie mówią płynnie po polsku, tradycje pozwalają im czuć więź z ojczyzną swoich dziadków.
Dla Polonii w Brazylii okres świąt to nie tylko czas rodzinnych spotkań, ale także edukacji kulturowej i społecznej. Poprzez wspólne przygotowania do Wigilii, kolędowanie czy udział w polskich wydarzeniach organizowanych przez stowarzyszenia, młodsze pokolenia poznają zarówno historię, jak i znaczenie polskich zwyczajów. W ten sposób święta stają się mostem między pokoleniami – miejscem, w którym przeszłość spotyka się z teraźniejszością, a polska tożsamość jest przekazywana w praktyce, a nie tylko w teorii.
Choć święta w Brazylii przyjmują elementy lokalne – gorący klimat, wakacyjną atmosferę Nowego Roku, większą obecność mięsa w wigilijnym menu – to ich duch, symbolika i więź z Polską pozostają wyraźnie odczuwalne. Dzięki temu, mimo dzielących kontynent kilometrów, Polonia w Brazylii wciąż pielęgnuje swoje korzenie, łącząc je z otoczeniem, w którym żyje na co dzień.
pż