Sprawował pontyfikat wyjątkowy ze względu na wymiar duchowy nauczania, liczbę pielgrzymek oraz kanonizacji. Nazwany "papieżem pielgrzymem", odbył 104 podróże zagraniczne. Niestrudzenie docierał do obszarów nędzy materialnej i głodu, a także tam, gdzie było łamane prawo do wolności i godnego życia. Papież z kraju zza tzw. żelaznej kurtyny, który doświadczył dwóch systemów totalitarnych: nazizmu oraz komunizmu, był jedną z najbardziej znaczących osobowości XX wieku. Wywarł wpływ na losy Kościoła i świata, między innymi przyczyniając się do upadku komunizmu. Postawa Jana Pawła II w obliczu cierpienia, między innymi po zamachu na jego życie w 1981 roku, a także wobec dotykających go chorób, stała się źródłem nadziei dla wielu ludzi.
Po raz ostatni Jan Paweł II pojawił się publicznie na audiencji 30 marca 2005 roku. Chory papież w milczeniu błogosławił obecnych. Niedługo potem jego stan zdrowia gwałtownie się pogorszył. W nocy na plac św. Piotra zaczęli napływać wierni, którzy towarzyszyli Ojcu Świętemu modlitwą. Świat śledził z uwagą wiadomości z Watykanu.
Po południu 2 kwietnia parametry życiowe Jana Pawła II zaczęły nieodwracalnie się pogarszać, choć zachowywał przytomność. O godzinie 21.37 doktor Renato Buzzonetti stwierdził zgon Jana Pawła II. Obecni w apartamencie papieskim odśpiewali po polsku "Te Deum".
W Polsce odejściu papieża towarzyszył dźwięk dzwonu Zygmunt na Wawelu. Przed laty, 16 października 1978 roku, ten sam dzwon ogłosił wybór kardynała Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową. Na wieść o śmierci Jana Pawła II tysiące osób gromadziły się w kościołach i na ulicach. Ludzie modlili się, niektórzy płakali. Wielu z nich mówiło, że po tej śmierci świat zmieni się nieodwracalnie.
Czas po śmierci Jana Pawła II dla wielu Polaków był okresem refleksji i wyciszenia. W wielu miastach odprawiano msze w jego intencji. W Narodowej Mszy za duszę Jana Pawła II na placu Piłsudskiego w Warszawie wzięło udział ponad 200 tysięcy osób.
W bazylice św. Piotra wystawiono na widok publiczny ciało Jana Pawła II. Hołd papieżowi złożyło ponad trzy miliony ludzi. Na pogrzeb na placu św. Piotra - 8 kwietnia - przybyli prezydenci, premierzy, królowie oraz przywódcy religijni całego świata. Za pośrednictwem telewizji uroczystości pogrzebowe oglądało około dwóch miliardów mieszkańców globu.
Mszy świętej koncelebrowanej przez kardynałów i patriarchów katolickich Kościołów wschodnich przewodniczył ówczesny kardynał Joseph Ratzinger, późniejszy papież Benedykt XVI. Mówił, że miłość Chrystusa była główną siłą Ojca Świętego, a słowa Jezusa "Pójdź za mną" mogą być kluczem do przesłania jego życia.
Proces beatyfikacyjny papieża Polaka rozpoczął w maju 2005 roku jego następca - Benedykt XVI. On też beatyfikował Jana Pawła II 1 maja 2011 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego - święto, które ustanowił papież Polak. Przy aplauzie półtora miliona wiernych, papież Benedykt XVI ogłosił swojego poprzednika na Stolicy Piotrowej, błogosławionym. Trzy lata później, 27 kwietnia 2014 roku, papież Franciszek na wspólnej uroczystości kanonizował Jana XXIII i Jana Pawła II.
Grób Jana Pawła II w bazylice św. Piotra, znajdujący się w kaplicy św. Sebastiana, obok kaplicy ze słynną Pietą Michała Anioła, jest celem pielgrzymek ze wszystkich stron świata. Odprawiane są tam msze święte, często modlą się grupy wiernych z Polski.
IAR/PP