Historia Polski zna wiele wybitnych królowych i księżnych, ale niewiele z nich zrobiło tak zawrotną karierę poza granicami kraju, jak córka Mieszka I. W skandynawskich sagach zapisała się jako potężna i dumna władczyni – Sygryda Storrada. Dla Polaków pozostaje enigmatyczną Świętosławą, siostrą Bolesława Chrobrego, której losy splotły się z największymi graczami ówczesnej Europy Północnej. Jak doszło do tego, że Piastówna została królową dwóch skandynawskich królestw i matką monarchy, którego nazywano "cesarzem Północy"?
W świecie polskiej historiografii często myślimy kategoriami koronacji i formalnych tytułów. Bolesław Chrobry był królem, Mieszko I – księciem. Jednak w świecie wikingów i władców anglosaskich tytuł "króla" nadawano łatwiej i częściej, często odnosząc go do lokalnych, plemiennych władców.
W tym właśnie świecie swoją karierę zrobiła Świętosława, córka Mieszka I. To, co dla nas jest przedmiotem domysłów i teorii, dla skandynawskich skaldów było oczywiste – była ona znaczącą postacią polityczną przełomu X i XI wieku. Co więcej, to właśnie dzięki jej związkom z Danią i Szwecją, Piastowie włączyli się w wielką politykę północy Europy.
Największym problemem dla historyków jest precyzyjne odtworzenie dróg życiowych Świętosławy. Pewne jest, że została żoną Swena Widłobrodego, króla Danii. Z tego związku przyszło na świat dwóch synów: Harald i Kanut – ten drugi znany w historii jako Kanut Wielki.
Część teorii, opartych na kronikach Adama z Bremy, sugeruje jednak, że zanim została duńską królową, była już żoną Eryka Zwycięskiego, władcy Szwecji. W tej wersji wydarzeń, po śmierci Eryka, związana z duńskim dworem, przypieczętowała sojusz dwóch skandynawskich królestw, wnosząc w posagu nie tylko pochodzenie z potężnej dynastii Piastów, ale i doświadczenie polityczne.
Kanut Wielki, syn Świętosławy i Swena Widłobrodego, przeszedł do historii jako jeden z najpotężniejszych władców średniowiecznej Europy. Jego państwo obejmowało Anglię, Danię, Norwegię i część Szwecji, tworząc imperium otaczające Morze Północne.
Czy jego matka dożyła chwili, gdy jej syn został królem Anglii? Wszystko wskazuje na to, że tak. Skandynawski poemat "Wiersz o drużynnikach" (z początku XI wieku) zawiera intrygującą wzmiankę: "Będziemy razem świętować w zdobytym Londynie". Słowa te, zdaniem badaczy, skierowane są właśnie do Świętosławy. To dowód na to, że Piastówna nie tylko kibicowała synowi z daleka, ale najprawdopodobniej towarzyszyła mu w podboju Anglii i była świadkiem jego tryumfu.
Historia Świętosławy nie była jednak usłana różami. Źródła, takie jak "Encomium Emmy", ujawniają, że Swen Widłobrody wygnał ją z Danii. Pokonana, choć nie złamana, wróciła w rodzinne strony – "do kraju Słowian", czyli do Polski.
To, co wydarzyło się później, doskonale ilustruje jej polityczne znaczenie. Po latach do Polski przybyli jej synowie – Harald i Kanut – by osobiście sprowadzić matkę z powrotem do Danii. Wspólna wyprawa synów, którzy musieli podzielić się władzą, po matkę świadczy o jej ogromnym autorytecie i potrzebie jej obecności na dworze. Była mediatorką, doradczynią i gwarantką stabilizacji w rodzącym się imperium Północy.
Sagi skandynawskie nie szczędzą szczegółów na temat kobiety, którą nazywają Sygryda Storrada. Opisują ją jako postać niezwykle dumną, stanowczą i mściwą.
Najsłynniejsza legenda głosi, że po śmierci Eryka Zwycięskiego, Sygryda odrzucała kolejnych pretendentów do swojej ręki. Gdy dwóch z nich zbyt natarczywie jej się napraszało, zaprosiła ich na ucztę, po czym zamknęła w drewnianej gospodzie i spaliła żywcem. Ten krwawy czyn miał na zawsze odstraszyć innych zalotników i ugruntować jej pozycję samodzielnej władczyni.
Być może najbardziej dramatyczny epizod z życia Sygrydy/Świętosławy wiąże się z królem Norwegii, Olafem Tryggvasonem. Według sag zakochała się w nim i chciała za niego wyjść. Olaf był jednak gorliwym chrześcijaninem i postawił warunek: Sygryda musi porzucić wiarę przodków i przyjąć chrzest. Gdy dumna Piastówna odmówiła, Olaf spoliczkował ją.
Dla kobiety, która nie wahała się spalić natrętów, był to śmiertelny dyshonor i policzek dla całego jej rodu. Gdy później została żoną Swena Widłobrodego, nie zapomniała o zniewadze. Według sag, to właśnie ona podjudzała męża do wojny z Olafem. Jej zemsta była spektakularna – w wielkiej bitwie morskiej pod Svoldrem, król Norwegii Olaf Tryggvason zginął.
Czy to możliwe, że polska księżniczka z dynastii Piastów, córka Mieszka I, miała bezpośredni wpływ na śmierć jednego z największych władców Norwegii i bieg historii całego regionu?
Dlaczego w Polsce Sygryda Storrada (lub Świętosława) jest tak mało znana? Być może dlatego, że jej życiorys wymyka się prostym podziałom i narodowym narracjom. Była Polką, ale zrobiła karierę na obczyźnie. Była córką Piasta, ale jej syn został "cesarzem Północy". Była chrześcijanką ze świata Mieszka, ale w sagach zapamiętano ją jako wojowniczą Skandynawkę, która nie zawahała się sięgnąć po ogień i miecz.
Jedno jest pewne – była kobietą, która odcisnęła swoje piętno na dziejach Europy, a jej historia udowadnia, że Piastowie nie tylko przyjmowali wpływy, ale i aktywnie kształtowali politykę całego kontynentu.
pż