Dlatego właśnie nazywana bywa Zielną (w Polsce), Korzenną (w Czechach), Kwietną (w Niemczech – w Bawarii i Nadrenii), Żytnią (w Estonii). We wszystkich tych krajach w dniu sierpniowego maryjnego święta składa się Matce Boskiej w ofierze płody ziemi: zioła, kwiaty, zboża, warzywa i owoce.
Poświęcone rośliny miały różnorodne zastosowanie. Bukiety i wianki trzymano przez cały rok, wierzono, że chronią od nieszczęścia, choroby czy pioruna. Wianki czasem wieszano na drzwiach, a bukiety z Zielnej wkładano za święte obrazy. Wyciągnięte z nich zioła lecznicze były szczególnie skuteczne w leczeniu ludzi i zwierząt. Czasem podkładano je też umarłym pod głowę. W okolicach Jasła i Gorlic na przykład poświęcone ziele wkładano na jeden dzień do kapusty, aby nie miała robaków. Wiankami okadzano bydło wypuszczane pierwszy raz na wypas albo podejrzane o zauroczenie. Palono je też, gdy grzmiało. Dokładne ich zastosowanie zależało od regionu.
Jak pisze na swoim blogu etnobotanik, profesor Łukasz Łuczaj: „Badając tradycje używania ziół w Polsce, zauważyłem silny zanik wielu zwyczajów oraz wiedzy o nazwach i zastosowaniu większości roślin. Informatorzy zwykle wykręcają się tym, że nic nie pamiętają. Tymczasem, kiedy zaczynała się rozmowa o bukietach „na Zielną” moi rozmówcy (zwykle starsze panie) ożywali. Nagle przypominali sobie wszystko i z zapamiętaniem wymieniali nazwy ziół wtedy święconych. Inni nazw nie pamiętają, ale świetnie wiedzą jakie rośliny wchodzą w skład bukietów. Zaczepieni pod kościołem mówią: „to białe babcia zbierała na górce, a to fioletowe zbieramy nad rzeką, a to na żółte na torze kolejowym”.
O sobotnim święcie Matki Boskiej Zielnej – kiedyś i dziś – a także o tym, co obecnie ludziom pozostało z myślenia etnobotanicznego o świecie, porozmawiamy z Gościem Poranka Dwójki – profesorem Łukaszem Łuczajem – polskim botanikiem, etnobotanikiem, profesorem nauk biologicznych, wykładowcą akademickim, profesorem Uniwersytetu Rzeszowskiego.
>>> Posłuchaj rozmowy z Łukaszem Łuczajem w audycji "folkowy Poranek Dwójki"
W polskiej i europejskiej tradycji ludowej Matka Boska, której święto Zaśnięcia i Wniebowzięcia przypada właśnie dziś, czczona jest jako patronka ziół, kwiatów, owoców i zbóż – ziemi będącej w najbujniejszym rozkwicie. O symbolice święta i związanych z nim roślin w cyklu Patrycji Zisch „Herbarium Ludowe”.
POSŁUCHAJ
O swojej najnowszej płycie, „Studnia dźwięków", której premiera odbyła się 14 sierpnia, opowiada tegoroczna laureatka Grand Prix i Nagrody Publiczności „Burza Braw" Festiwalu Folkowego Polskiego Radia „Nowa Tradycja" Karolina Matuszkiewicz.
POSŁUCHAJ
Słuchaliśmy
7.07 John Hoybye, Psalm 151: II. Wave Upon Wave
7.11 Karolina Matuszkiewicz, Kamień Milowy
7.20 Stanisław Soyka i Tomasz Stańko
7.25 Apolonia Nowak, Maliny
7.32 Samaïa, Lo Boier
7.44 Kian Soltani, Variations on a Theme by Paganini for 2 Cellos
7.54 Khun Narin, Poet Wong, Pt. 1
8.56 United Continuo Ensemble, Menuet Bouree
9.08 Surorile Osoianu, Trece-un nouraș pe sus
9.25 Karolina Matuszkiewicz, Kalinowy Ober
9.39 Stefan Suwara Roman Kowalewski, Kujawiak od Strugienic
9.47 Wowakin, Rutka
***
Tytuł audycji: folkowy Poranek Dwójki
Prowadzi: Małgorzata Nieciecka-Mac
Data emisji: 15.08.2026
Godzina emisji: 7.00
