Posłuchaj rozmowy w audycji "Poranek Dwójki" >>>
– Piszemy historię tego miasta i tak samo piszemy historię tego festiwalu, starając się, żeby był inkluzywny, dostępny dla wszystkich, nie tylko dla tych, którzy identyfikują się z kulturą żydowską, czy mają jakieś poczucie tożsamości, ale też dla ludzi, którzy chcą ją poznać – opowiadał Remigiusz Grzela, pisarz, dramaturg i kurator programu literackiego Warszawy Singera.
Sztuka to język uniwersalny
Tegoroczna edycja festiwalu jest wyjątkowa z kilku powodów. – Kultura żydowska jest poszukiwaniem. Ja myślę, że też poszukiwaniem dialogu z aktualnością, ze współczesnością, z tym, co nas boli, co nas interesuje. Minęły dwadzieścia trzy lata, więc zaczynamy przyglądać się pewnym zjawiskom z perspektywy – mówił gość "Poranka Dwójki".
Uniwersalnym językiem, którym posługują się współtwórcy i uczestnicy wydarzenia, jest sztuka i literatura, która dotyka tematu historii, pamięci i współczesności. W Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN i Żydowskim Instytucie Historycznym zobaczymy wystawy czasowe: "Helena Rubinstein. Piękno jest Twoim przeznaczeniem" i "Obrazy tożsamości. Kolekcja przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie". Muzeum Sztuki Nowoczesnej zaprasza z kolei na spotkanie wokół wieloletniego projektu "Próżna", który połączył takich artystów i artystki jak Krystyna Piotrowska (kuratorka), Katarzyna Krakowiak, Joanna Rajkowska, Paweł Althamer czy Edward Dwurnik.
Śladem literackiego patrona
Warszawa Singera oddaje też hołd swojemu patronowi poprzez organizację wydarzeń o charakterze literackim. W ramach festiwalu można wziąć udział m.in. w czytaniu performatywnym jego "Opowiadań dla dzieci" w interpretacji Zbigniewa Zamachowskiego, a także w spotkaniach ze współczesnymi autorami.
– Będę rozmawiał m.in. z Mateuszem Pakułą, wspaniałym dramaturgiem, reżyserem i autorem głośnych książek "Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję" oraz "Skóra po dziadku", który mierzy się z tą historią kielecką ze swojej perspektywy. Opowiada historię dziadka trochę wymykającego się wszelkim normom i jakiejkolwiek kontroli prawnej, jako młodego człowieka, zbuntowanego rebelianta walczącego z systemem. Z drugiej strony przygląda się zarówno ofiarom, jak i sprawcom pogromu w Kielcach – opowiadał Remigiusz Grzela.
Zwracał też uwagę na rozmowę z Weroniką Kostyrko, biografką Róży Luksemburg, która przedstawi z kolei sylwetkę swojej bohaterki.
– Książka Weroniki Kostyrko "Róża Luksemburg. Domem moim jest cały świat" jest również takim przykładem, jak próbujemy dzisiaj mierzyć historię. Dlaczego ona jest ciągle niewygodna? Była komunistka, pacyfistka, rewolucjonistka – nie pasuje do żadnego określenia. Wolna, niezależna kobieta wymykająca się wszelkim etykietom – dodał gość Dwójki.
Kuchnia, muzyka klezmerów i teatr
Wielbiciele teatru mogą wybierać spośród spektakli o różnym charakterze, w tym muzycznym i kabaretowym. W Teatrze Żydowskim zobaczymy m.in. "Dziedzictwo" w reżyserii Roberta Talarczyka i "W kuchni Mamy Soni" z udziałem Gołdy Tencer, Janusza Tencera i Dawida Szurmieja. W Teatrze Polonia "Zapiski z wygnania" na podstawie książki Sabiny Baral reżyseruje natomiast Magda Umer.
Wyjątkowo w tym roku festiwalu nie zamknie koncert. Na scenie Teatru Wielkiego – Opery Narodowej wystawiona zostanie opera klezmerska "W nocy na Starym Rynku" w reżyserii Alexandry Aron pod muzycznym kierunkiem Franka Londona.
Ponadto uczestnicy będą mieli okazję wziąć udział w licznych warsztatach, spacerach, koncertach (w tym w tradycyjnej Nocy Klezmerów na placu Grzybowskim) i wykładach.
"Trzeba być przyzwoitym"
Organizatorzy podkreślają, że zależy im, by festiwal stał się "spotkaniem kultur, języków i doświadczeń" i "punktem wyjścia do rozmowy o współczesności". Szukanie wspólnej płaszczyzny porozumienia jest szczególnie ważne teraz, w dobie konfliktów zbrojnych i trwającego ludobójstwa w Strefie Gazy, w obliczu których dużo mówi się o tematyce żydowskiej. Zdaniem Remigiusza Grzeli pielęgnowanie zainteresowania i szacunek dla kultury warszawskich Żydów oraz wyrażanie solidarności z Palestyńczykami może iść ze sobą w parze.
– Po pierwsze trzeba być przyzwoitymi. To nie jest górnolotne i to nie jest wyświechtane hasło. I trzeba mieć poczucie człowieczeństwa i zrozumienie dla bardzo skomplikowanej historii. Z tematem żydowskim jestem na co dzień od 25 lat i staram się myśleć o jakiejś wspólnej przestrzeni porozumienia i dialogu. Na wojnie nikt jeszcze nie wygrał w sensie humanistycznym ani humanitarnym – mówił gość "Poranka Dwójki".
***
Tytuł audycji: "Poranek Dwójki"
Prowadzenie: Marcin Pesta
Gość: Remigiusz Grzela (pisarz, dramaturg i kurator programu literackiego festiwalu Warszawa Singera)
Data emisji: 18.08.2026
Godzina emisji: 8.30
Oprac. Kamila Snopek
