На карцінах сляды крыві, бінты, сінякі і шнары. Яны фіксуюць бесперапынны працэс гаення. Нечакана для выставачнай залы і вельмі эмацыйна. Мастачка апранутая ва ўсё белае, у адным месцы на белым — чырвоная пляма. На поясе ў Дар’і стужка з надпісам: belarusian. З Дар’яй мы размаўляем у познаньскай MAD GALLERY.
— Ваш праект «Цемра» даследуе крохкасць і раны. Ці быў для вас асабіста гэты творчы працэс гаючым?
— Так. Я па сабе бачу, што мае працы раней былі з такімі больш адкрытымі сырымі ранамі, а цяпер яны пачалі загойвацца, бо шмат шнараў, шмат адмецін ад траўм, але самой адкрытай раны няма. Я вельмі моцна перажывала сваю адарванасць ад Радзімы. Але, канешне, доўга так цярпець нельга, усё пачало гаіцца.
— Як з’явілася ідэя выкарыстаць вобразы бінтоў, крыві і шнараў у вашых працах?
— Я так адчуваю, гэта мой унутраны стан. Любы мастак кажа пра тое, што ён адчувае. Ёсць адна крытычная рэцэнзія на мае працы ў Польшчы. Аўтар напісаў, што гэта аж занадта, але напрыканцы дадаў, што, магчыма, мастачка менавіта так адчувае рэчаіснасць. Дарэчы, цяпер, калі я гляджу на свае ранейшыя працы, то яны мне таксама здаюцца занадта, але на той час я адчувала менавіта так.
— У чым, на ваш погляд, схавана сіла крохкасці?
— Яна непазбежная, па-першае. А па-другое, я бачу, як чалавек скардзіцца сам на сябе за тое, што ён знаходзіцца ў гэтым стане, адразу хоча стаць моцным, загартавацца ў сталь. Але я лічу і сама зараз знаходжуся ў такім стане, у якім трэба пабыць пэўны час. Трэба ў ім пабыць, рэфлексаваць, весці дзённік, запісваць, што ты адчуваеш, і толькі пасля набрацца сілаў, каб загартавацца ў сталь. Гэты стан вельмі важны, і не варта спяшацца з яго выйсці, бо гэта нармальна для чалавека. І калі ты гэта ўсвядоміш, то яно цябе зменіць.
Работы мастачкі
— Вы кажаце, што вашыя карціны — гэта «тактыльныя сведчанні». Як вы падбіраеце матэрыялы і тэхнікі для перадачы гэтых эмоцый?
— Я шмат гадоў патраціла на тое, каб у мяне была свая адметнасць, лічу, што гэта важна, і не хацела б паўтарацца, хоць гэта і немагчыма. Але мастак павінен перад сабой такую мэту ставіць. Я добра разбіраюся ў матэрыялах, таму мне спалучаць іх не цяжка. І для мяне сімвалічна, што большая частка працаў зроблена з гіпсавых бінтоў — форма, а потым ужо мастацкімі сродкамі я раблю з іх фарфор і цела адначасова. І гэта, як канцэпцыя сучаснага мастацтва, калі кожная дэталь прадуманая, і мне падаецца, што гэта вельмі важна.
— Як эміграцыя паўплывала на вашу мастацкую практыку і тэматыку вашых прац?
— Эміграцыя — гэта цяжка. Я разумею, што станаўлюся мацнейшай як асоба, але гэта вельмі складана. Некалькі гадоў адсутнасць радасці, ты проста пакутуеш ад таго, што адчуваеш сябе чужым. Для чалавека вельмі важна мець сваю зямлю, свой дом. І калі ён адарваны ад гэтага, я лічу, асабліва жанчыны ад гэтага пакутуюць больш за мужчын, хоць я ніколі не дзяліла свет так, на мужчын і жанчын, але ўсё ж мужчыны карыстаюцца магчымасцямі, а жанчыны пакутуюць па зямлі, ім вельмі важныя гэтыя карані.
Калі ты не ў эміграцыі, ты не разумееш, колькі простых рэчаў надаюць табе сілы чалавечыя, вось проста, каб жыць. А калі гэтых рэчаў няма, ты штодня выдаеш гэтыя сілы на самыя звычайныя рэчы, а напоўніць сябе ўжо не маеш чым. Ты павінен як бы ўвесь час аддаваць, а браць няма адкуль. Канешне, я праз творчасць шукаю тую крыніцу, з якой можна карыстацца энергіяй, але пакуль гэта немагчыма параўнаць з тым, калі проста твая прырода, твая вуліца дапамагаюць табе.
.
— Ваш праект уключае перформанс «Bandage of care». Што вы хочаце перадаць гэтым дзеяннем?
— Я не лічу сябе перформанснай мастачкай, але гэта была ўмова галерэі, каб ён адбыўся. І цяпер я нават вельмі рада, што ён будзе, бо гэта закранула новыя мастацкія сродкі, шмат аб чым трэба было падумаць. А перформанс мой пра кругазварот дапамогі. Перш чым мы можам пайсці далей, наш боль павінен быць некім заўважаны. Канешне, мы не можам спадзявацца на іншых, павінны самі сябе ахоўваць, але ўсё ж такі, калі твой боль пабачаць, хоць невялічкі клопат атрымаеш, а значыць можаш рухацца далей. А вось без гэтага — не можаш. І таму я бачу вельмі-вельмі шмат параненых людзей. А Шапенгаўэр наогул казаў, што свет — гэта шпіталь для невылечна хворых. Я не сцвярджаю, што мы ўсе тут такія, але шчыра кажучы, нешта ў гэтых словах ёсць. І гэта не азначае, што мы павінны гэтага пазбягаць. Жыццё немагчыма пазбегнуць. І боль таксама немагчыма пазбегнуць, але прайсці праз яго — гэта наша задача.
— Як вы лічыце, ці гатовае грамадства адкрыта гаварыць пра раны — асабістыя, гістарычныя, калектыўныя?
— Цяжка за грамадства казаць, але я не баюся гэтых тэм, і ў гэтым мая місія. Я не адварочваюся ад болю, і боль абсалютна ўніверсальны і прысутны для кожнай жывой істоты, як і каханне.
.
— Якую ролю, на вашу думку, адыгрывае мастацтва ў працэсе пераадолення траўмы?
— На мой погляд, дапамагае. Тыя рэакцыі, якія я бачыла ў гледачоў, — гэта падзяка за тое, што я перапрацавала боль. Я не гісторыя з навінамі і не журналістка, якія прадстаўляюць не перапрацаваны боль, а толькі факт. А я перапрацоўваю гэта ўсё і гэта зусім іншае. Мастацтва наогул такая энергетычная штука.
— Што б вы хацелі, каб глядач адчуў або забраў з сабой пасля наведвання «Цемры»?
— Гэта не мая задача. Мая задача — зрабіць выставу, і я яе зрабіла. Усё астатняе, калі нехта можа даць фідбэк – добра, я б канешне паслухала. Мая выстава – гэта прастора для дыялогу і я нічога нікому не навязваю.
Павел ЗАЛЕСКІ
Слухайце аўдыё!