Nagrodę przyznaje się za wybitne osiągnięcia naukowe będące efektem polsko-francuskiej współpracy badawczej.
Laureatami 4. edycji nagrody są prof. Chris Moulin z Laboratoire de Psychologie et Neurocognition, Universite Grenoble Alpes i dr hab. Krystian Barzykowski, prof. UJ, z Instytutu Psychologii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego - poinformowała w piątek Fundacja na rzecz Nauki Polskiej (FNP), która wraz z francuską Akademią Nauk przyznaje tę nagrodę.
Chris Moulin i Krystian Barzykowski zostali wyróżnieni za pionierskie badania nad mimowolną pamięcią autobiograficzną i zjawiskiem deja vu, które wnoszą nowe podejście do rozumienia ludzkiej pamięci. Doceniono również ich współpracę w zakresie psychologii poznawczej i neurobiologii, która przyniosła efekt w postaci opracowania zintegrowanych ram teoretycznych dla spontanicznych procesów pamięciowych.
Prowadzone przez nich badania pozwoliły dokonać znaczących postępów w dziedzinie badania ludzkiej pamięci i dostarczyły wglądu w podstawowe mechanizmy rządzące automatycznym wywoływaniem wspomnień. Badacze zaprojektowali i opisali ramy badawcze dla zjawisk o charakterze subiektywnym i spontanicznym. Zjawiska te mogą być zastosowane w diagnozie klinicznej oraz w badaniu patologii płata skroniowego, pozwalając na wczesne wykrywanie zmian poznawczych.
Za jedno z najbardziej kluczowych osiągnięć dr. hab. Barzykowskiego i prof. Moulina uznaje się udowodnienie, że nagłe, niespodziewane wspomnienia oraz stan deja vu są ze sobą ściśle powiązane. Stworzona przez nich teoria wyjaśnia, jak otaczający nas świat automatycznie aktywuje te zjawiska w mózgu. To odkrycie pozwala naukowcom badać te subtelne elementy ludzkiej pamięci, których tradycyjna psychologia nie potrafiła wcześniej ani wyjaśnić, ani zaobserwować.
„Współczesna nauka to gra zespołowa, a nie indywidualna dyscyplina. Najciekawsze rzeczy dzieją się tam, gdzie spotykają się ludzie z różnych krajów, różnych kultur i różnych specjalizacji. Misją Fundacji na rzecz Nauki Polskiej jest inicjowanie przedsięwzięć i programów, które umożliwiają i zacieśniają współpracę badawczą. Polsko-Francuska Nagroda Naukowa, którą prowadzimy pod patronatem Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre'a Curie, wpisuje się w tradycję, której nie trzeba tu przypominać - polska i francuska nauka od pokoleń potrzebują się nawzajem. Maria Skłodowska-Curie potrzebowała Paryża, ale Paryż też potrzebował Marii Skłodowskiej-Curie. Chciałbym, żeby to wyróżnienie było nie tylko uznaniem tego, co laureaci już osiągnęli, ale też zaproszeniem do kolejnych wspólnych projektów i do tworzenia nowych zespołów, w których polska i francuska nauka będą współtworzyć naukę i Europę” - mówi prof. Krzysztof Pyrć, prezes FNP, cytowany w informacji prasowej.
Polsko-Francuska Nagroda Naukowa jest przyznawana w drodze konkursu co dwa lata. W edycji 2026 do konkursu zgłoszono 22 nominacje. Wyboru laureatów dokonało jury złożone z uczonych z Francji i Polski, powołane przez organizatorów nagrody. Wysokość nagrody wynosi 15 tys. euro dla każdego z laureatów (5.000 € jako nagroda indywidualna i 10.000 € w postaci subsydium na kontynuowanie współpracy naukowej). Nagroda jest finansowana wspólnie przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i Fundację im. Zygmunta Zaleskiego.
Nagrodę ustanowiła w 2019 r. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, francuskie Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Innowacji (MESRI) oraz francuska Akademia Nauk z okazji Polsko-Francuskiego Roku Nauki. Dotychczas uhonorowano cztery pary współpracujących ze sobą uczonych z Polski i z Francji.
PAP/ks