Polskie ślady nad Jeziorem Genewskim. Mapa, która odkrywa nieoczywistą historię emigracji

Nowa mapa przygotowana przez Instytut Polonika pokazuje polskie ślady wokół Jeziora Genewskiego – od znanych postaci emigracji po mniej oczywiste miejsca, które składają się na rozproszoną historię polskiej obecności w Szwajcarii. Projekt porządkuje wiedzę i zamienia ją w praktyczny przewodnik po zapomnianych fragmentach polskiego dziedzictwa.

Ignacy Jan Paderewski spędził w Morges ponad połowę swojego bardzo aktywnego życia. Pozostawił tu po sobie trwałą pamiątkę: unikalnie położoną posiadłość Riond-Bosson, w której odwiedzał go cały świat

fot. domena publiczna

Przy tworzeniu mapy polskich śladów nad Jeziorem Genewskim jednym z kluczowych kryteriów wyboru miejsc była ich nieoczywistość. Jak podkreślają twórcy projektu, chodziło o to, by dotrzeć do obiektów, o których wiedza w Polsce jest niewielka, a które realnie współtworzą obraz polskiej obecności za granicą. Celem było poszerzenie perspektywy i pokazanie, jak wiele takich miejsc wciąż pozostaje poza powszechną świadomością.

Historia polskiej emigracji w regionie Jeziora Genewskiego, w tym działalność Muzeum Polskiego w Rapperswilu, zmienia sposób patrzenia na polskość poza granicami kraju. Zebrane w jednym miejscu obiekty – od architektury, przez dzieła sztuki i rzeźby, po dokumenty – tworzą obraz rozproszonego dziedzictwa, które funkcjonuje jako część szerszej historii Europy. Jak wskazują autorzy projektu, dopiero zestawienie tych elementów pozwala dostrzec skalę polskiej obecności i jej znaczenie.

Na mapie znalazło się ponad dwadzieścia najważniejszych punktów. Jak podkreślają twórcy, wybór był trudny, ponieważ w regionie Jeziora Genewskiego poloników jest znacznie więcej, niż można było uwzględnić w jednym opracowaniu. Publikacja ma pełnić funkcję przewodnika – zarówno dla osób, które świadomie poszukują śladów polskiej historii, jak i dla tych, którzy dopiero ją odkrywają.

Prace nad mapą opierały się na współpracy z badaczami i osobami mieszkającymi na miejscu, które od lat zajmują się dokumentowaniem polskiego dziedzictwa w Szwajcarii. Wykorzystano ich wiedzę oraz wcześniej zgromadzone materiały, co pozwoliło na uporządkowanie istniejących zasobów i stworzenie spójnej narracji. W realizację projektu zaangażowane były również instytucje i partnerzy wspierający, w tym Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie oraz ośrodki zajmujące się polskim dziedzictwem, takie jak Muzeum Paderewskiego w Morges czy Fundacja Jana Michalskiego.

Jednym z najbardziej symbolicznych miejsc na mapie jest skromny gołębnik należący niegdyś do Heleny Modrzejewskiej i Jana Paderewskiego. Para mieszkała niedaleko Morges, gdzie Paderewski spędzał czas w otoczeniu, które sprzyjało pracy i odpoczynkowi. Dziś z całego założenia pozostał jedynie niewielki, ośmiokątny budynek, który przypomina o codziennym życiu wybitnych postaci emigracji. To przykład tego, że polskie dziedzictwo za granicą to nie tylko wielkie muzea czy monumentalne budowle, ale także niewielkie, niemal prywatne przestrzenie, które niosą ważne historie.

Mapa została przygotowana jako element serii „Polskie ślady”, rozwijanej przez Instytut Polonika od 2022 roku. Publikacja ma niewielki format i została zaprojektowana tak, aby mogła towarzyszyć podróżującym – także podczas spacerów po okolicach Jeziora Genewskiego. Wkrótce będzie dostępna w księgarni internetowej instytutu.

pż